Bir kamu üniversitesine bağlı nükleer araştırma merkezinde, tüm güvenlik ve denetim protokollerine harfiyen uyulmasına rağmen, bilimsel literatürde o güne kadar öngörülmemiş ve tamamen laboratuvarın teknik donanımındaki bir metal yorgunluğundan kaynaklanan sızıntı sonucu çevre arazilerdeki tarım ürünleri zarar görmüştür. Yapılan inceleme neticesinde, zarar gören çiftçilerden birinin, arazisine idareden gerekli izinleri almadan ve ekim yasağı bulunan istilacı bir bitki türünü ektiği tespit edilmiştir.
Bu olayda idarenin mali sorumluluğu ile ilgili idare hukuku ilkeleri çerçevesinde yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- Meydana gelen sızıntı 'beklenmeyen hal' niteliğinde olup işletme içi bir risk teşkil ettiğinden illiyet bağını kesmez ve idarenin kusursuz sorumluluğu devam eder; ancak ekim yasağına aykırı faaliyette bulunulması nedeniyle zararın 'meşruiyet' unsuru eksiktir ve bu kısım için tazminat ödenmez.Cevap
- BSızıntının o güne kadar öngörülememiş olması durumu 'mücbir sebep' teşkil eder; bu durum idari faaliyet ile zarar arasındaki illiyet bağını tamamen kestiği için idarenin herhangi bir tazminat sorumluluğu doğmaz.
- Cİdarenin tüm protokollere uymuş olması 'hizmet kusuru' bulunmadığını kanıtlar; idarenin sorumluluğu ancak kusura dayalı olarak doğabileceği için nükleer sızıntıdan kaynaklanan zararlar için idareden tazminat talep edilemez.
- DÇiftçinin izinsiz ve yasaklı ekim yapması 'zarar görenin ağır kusuru' niteliğindedir; bu durum illiyet bağını kesen bir neden olduğundan, zararın diğer unsurları (kesinlik, şahsilik) oluşmuş olsa dahi idarenin sorumluluğuna gidilemez.
- EZararın 'şahsi' ve 'özel' olması yeterlidir; nükleer faaliyet toplumun genel menfaati için yürütüldüğünden, 'kamu külfetleri karşısında eşitlik' ilkesi gereği idare çiftçinin durumuna bakılmaksızın tüm zararı tazmin etmelidir.
Cevap
İşletme içinden kaynaklanan öngörülemez teknik arızaların 'beklenmeyen hal' sayılması ve tehlike ilkesinde illiyet bağını kesmemesi ile yasaklı faaliyetten doğan zararın 'meşruiyet' eksikliği nedeniyle tazmin edilemeyeceğini belirten seçenek doğrudur.
Doğru değerlendirme, nükleer faaliyetin doğası gereği tehlike ilkesinin (kusursuz sorumluluk) geçerli olduğunu, teknik arızanın içsel bir risk (beklenmeyen hal) olması nedeniyle illiyet bağının kopmadığını, ancak zarar görenin yasaklı bir eylemde bulunması nedeniyle zararın 'meşruiyet' şartını sağlamadığını ve bu yüzden tazminat hakkı doğmayacağını birleştirerek analiz etmektedir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İdarenin Kusursuz Sorumluluğu (Tehlike İlkesi) ve Zararın Meşruiyeti