Examkin

Soru

Zorluk: ZorIslahat Fermanı (1856) ve Toplumsal Statü Değişimleri

Kırım Savaşı sonrasında düzenlenen uluslararası barış görüşmeleri arifesinde, Batılı devletlerin İmparatorluğun iç işlerine müdahil olmasını engellemek ve diplomatik destek sağlamak amacıyla, inanç grupları arasındaki statü farklılıklarını bütünüyle ortadan kaldırmayı hedefleyen reform niteliğinde bir ferman neşredilmiştir. Bu ferman, yalnızca teorik bir eşitlik vaadinde bulunmamış; tebaanın devlete karşı yükümlülüklerini, kurumların işleyişini ve asırlardır süregelen hiyerarşik düzeni köklü biçimde dönüştürmüştür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi söz konusu fermanın toplumsal yapı ve devlet-birey ilişkilerinde meydana getirdiği yapısal değişimlerden biridir?

  1. Geleneksel himaye statüsünün mali göstergesi olan cizye yükümlülüğünün sona erdirilmesi ve askerlik hizmetinde bedel-i nakdî usulünün tesis edilmesiyle, gayrimüslim tebaanın sivil ve askeri bürokrasiye girebilmesinin sağlanması.Cevap
  2. B
    Padişahın yetkilerini kendi iradesiyle sınırlandırması sonucunda, inanç ayrımı yapılmaksızın tüm tebaanın can, mal ve namus güvenliğinin yargısal teminat altına alınması.
  3. C
    Padişah ile taşradaki güç odakları arasında mutabakata varılarak, merkezi devletin vergi ve asker toplama yetkisinin yerel aktörlerin rızasına ve işbirliğine bağlanması.
  4. D
    Osmanlıcılık ideolojisi ekseninde tüm inanç gruplarının anayasal vatandaşlık zemininde birleştirilerek, parlamenter sistem içerisinde yasama organında temsil edilme hakkı kazanması.
  5. E
    Vergi adaletsizliğine yol açan iltizam sisteminin kaldırılarak vergilerin herkesin mali gücü nispetinde toplanması ve müsadere uygulamasının yasaklanması.

Cevap

Geleneksel himaye statüsünün mali göstergesi olan cizye yükümlülüğünün sona erdirilmesi ve askerlik hizmetinde bedel-i nakdî usulünün tesis edilmesiyle, gayrimüslim tebaanın sivil ve askeri bürokrasiye girebilmesinin sağlanması.
Soru metninde bahsedilen ve Kırım Savaşı sonrasında ilan edilen metin 1856 Islahat Fermanı'dır. Bu ferman, gayrimüslimlerin 'zımmi' statüsünden çıkarılarak tam bir eşitlik hedeflenmesi bağlamında geleneksel baş vergisini (cizye) kaldırmış, askerlik hizmetini gayrimüslimler için zorunlu hale getirse de nakdi bedel uygulamasıyla fiilen esneklik sağlamış ve sivil-askeri okullara giriş ile memuriyet hakkını tüm tebaaya tanımıştır. Bu durum devlet-tebaa ilişkilerindeki geleneksel yapıyı kökten değiştirmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru metnindeki tarihsel bağlamın ve belgenin tespit edilmesi
Kırım Savaşı sonrası barış görüşmeleri arifesinde yayınlanan ve statü farklılıklarını eşitlemeyi hedefleyen belgenin 1856 Islahat Fermanı olduğu belirlenir.
Doğru yasal düzenlemeyi bulabilmek için öncelikle metinde işaret edilen dönüm noktasının adını koymak gerekir.
2
Islahat Fermanı'nın getirdiği yapısal değişikliklerin analiz edilmesi
Fermanın en önemli sonuçlarından birinin, gayrimüslimleri 'zımmi' statüsünden çıkararak cizye vergisini kaldırması ve memuriyet ile askerlik (bedel-i nakdî yoluyla) alanında Müslümanlarla eşit haklar tanıması olduğu görülür.
Soruda fermanın toplumsal yapı ve devlet-birey ilişkilerindeki spesifik yansıması sorulmaktadır.
3
Seçeneklerin diğer tarihsel metinlerle karşılaştırılarak elenmesi
Can, mal, namus güvenliği ile iltizam ve müsaderenin kaldırılması Tanzimat Fermanı'na; ayanlarla uzlaşma Sened-i İttifak'a; meclis temsili ise Kanun-i Esasi'ye aittir. Geriye Islahat Fermanı'na ait olan doğru seçenek kalır.
Osmanlı modernleşme dönemindeki metinlerin birbirine karıştırılmaması için her bir seçeneğin ait olduğu dönemin netleştirilmesi şarttır.

Anahtar Kavram

Islahat Fermanı'nın (1856) gayrimüslim tebaaya yönelik hukuki, mali ve idari eşitlik uygulamaları
Bu soruyu puanla

Konular

Islahat Fermanı (1856) ve Toplumsal Statü Değişimleri

Bu konudan daha fazla soru