Examkin

Soru

Zorluk: ZorKişi Hakları: Fiziki ve Manevi Bütünlük Hakları

Kamu sağlığını ciddi şekilde tehdit eden ölümcül bir salgın hastalıkla mücadele kapsamında, ilgili idare tarafından belirli risk gruplarına yönelik rıza aranmaksızın uygulanacak genel bir tıbbi müdahale (zorunlu aşılama) kararı alınmış ve bu karar bir genelge ile tüm sağlık teşkilatına duyurulmuştur.

1982 Anayasası'nın "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" başlıklı 17. maddesi ve temel hakların sınırlandırılması rejimi birlikte değerlendirildiğinde, bu uygulamanın anayasal geçerliliği hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

  1. Kişinin vücut bütünlüğüne kendi rızası dışında dokunulabilmesi için, uygulamanın mutlaka açık, öngörülebilir ve sınırları belirli bir kanun hükmüne dayanması zorunludur.Cevap
  2. B
    Vücut bütünlüğü hakkı anayasada sayılan mutlak (çekirdek) haklar kapsamında yer almadığından, salgın hastalık gibi olağanüstü durumlarda kanuni dayanak aranmaksızın genelge ile doğrudan müdahale edilebilir.
  3. C
    Yürütme organı, anayasanın kendisine verdiği kamu sağlığını koruma görevini yerine getirirken idari düzenleme yetkisi kapsamında sadece bir genelge veya yönetmelikle bu müdahaleyi meşrulaştırabilir.
  4. D
    Sosyal devlet ilkesinin gerektirdiği pozitif yükümlülükler, halk sağlığını ilgilendiren acil durumlarda hukuk devleti ilkesinin gereği olan kanunilik şartının her zaman önüne geçer.
  5. E
    Uygulamaya maruz kalan bireyler, diğer kanun yollarını tüketme şartı aranmaksızın, idari işlemin anayasaya aykırılığı iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine iptal davası açmalıdır.

Cevap

Uygulamanın açık, öngörülebilir ve sınırları belirli bir kanun hükmüne dayanması zorunluluğunu ifade eden seçenektir.
1982 Anayasası'nın 17. maddesine göre; tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz ve rızası olmadan tıbbi deneylere tabi tutulamaz. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasını düzenleyen 13. madde uyarınca da haklara yönelik sınırlandırmalar 'ancak kanunla' yapılabilir. Soru kökünde bahsedilen zorunlu aşılama gibi kişinin bedensel bütünlüğüne yönelik genel ve rıza dışı müdahalelerin, yürütme organının tali nitelikteki düzenleyici işlemleriyle (genelge, yönetmelik vb.) yapılması anayasaya aykırıdır; uygulamanın hukuka uygun olabilmesi için yasama organı tarafından çıkarılmış, çerçevesi belirli bir kanuni dayanağının bulunması mutlak bir şarttır.

Adım Adım Çözüm

1
1982 Anayasası Madde 17'de yer alan vücut bütünlüğüne müdahale şartlarını analiz etmek.
Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz prensibi tespit edilir.
Anayasa, kişinin rızası dışındaki müdahaleler için iki istisnai durum öngörmüştür.
2
Temel hakların sınırlandırılması rejimini (Madde 13) olaya uygulamak.
Temel hak ve hürriyetlerin ancak ve yalnızca kanunla sınırlanabileceği kuralı çerçevesinde idarenin genelgesi yetersiz bulunur.
Kanunilik ilkesi, yürütme organının keyfi müdahalelerini önlemek için temel hakların sınırlandırılmasında ön şarttır.
3
Vücut bütünlüğünün çekirdek hak (Madde 15) boyutuyla ilişkisini değerlendirmek.
Kişinin maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacağı anayasal güvence altındadır.
Çekirdek hakların kapsamını bilmek, acil durumlar bahane edilerek anayasanın askıya alınamayacağını kanıtlar.
4
Seçeneklerdeki iddiaları hukuki prensiplerle eşleştirmek.
Rıza dışı tıbbi müdahalenin (zorunlu aşılama vb.) genelgeyle değil, mutlaka kanuni dayanakla yapılabileceği sonucuna ulaşılır.
Soru metnindeki idari işlem (genelge), şekil ve yetki bakımından anayasanın kanunilik şartını sağlamamaktadır.

Anahtar Kavram

Kişi Dokunulmazlığı, Maddi ve Manevi Varlık Üzerindeki Hakların Kanunilik İlkesi Çerçevesinde Sınırlandırılması
Bu soruyu puanla

Konular

Kişi Hakları: Fiziki ve Manevi Bütünlük Hakları

Bu konudan daha fazla soru