Examkin

Soru

Zorluk: ZorII. Meşrutiyet (1908) ve Çok Partili Siyasal Hayata Geçiş

Osmanlı Devleti'nde 19081908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanı ve yapılan seçimler sonucu İttihat ve Terakki ile Ahrar Fırkası gibi farklı siyasi grupların mecliste temsil edilmesiyle çok partili hayata geçilmiştir. Ancak sistemin tam anlamıyla parlamenter bir yapıya kavuşması, 3131 Mart Vakası sonrası II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesi ve ardından yapılan 19091909 anayasa değişiklikleri ile mümkün olmuştur.

Buna göre, 19091909 yılında Kanun-i Esasi üzerinde yapılan aşağıdaki değişikliklerden hangisi, I. Meşrutiyet (18761876) dönemindeki padişah odaklı yapıdan "meclis üstünlüğü" ilkesine geçildiğinin en temel göstergesidir?

  1. Hükümetin (Heyet-i Vükela) padişaha karşı değil, Meclis-i Mebusan'a karşı topluca sorumlu tutulması ve meclise gensoru/güvensizlik oyu ile hükümeti düşürme yetkisinin tanınmasıCevap
  2. B
    Padişahın, devlet güvenliğini tehdit eden kişileri yargısız sürgün etme yetkisinin (Madde 113) sadece sıkıyönetim ilan edilen bölgelerle sınırlandırılarak korunması
  3. C
    Mebusan Meclisi üyelerinin belirlenmesinde, mülkiyet şartına dayalı "iki dereceli seçim" sisteminden vazgeçilerek "tek dereceli seçim" sistemine geçilmesi
  4. D
    Mebusan Meclisi tarafından hazırlanan kanun tekliflerinin görüşülebilmesi için padişahtan ön onay (istizan) alma şartının mutlak bir kural olarak devam ettirilmesi
  5. E
    Sadrazamın padişah tarafından atanması usulünden tamamen vazgeçilerek, hükümet kurma yetkisinin doğrudan meclis başkanı tarafından belirlenen bir isme devredilmesi

Cevap

Hükümetin padişah yerine Meclis-i Mebusan'a karşı sorumlu hale getirilmesi ve meclisin hükümeti denetleme yetkisine sahip kılınmasıdır.
Doğru yanıt olan düzenleme, yürütme organı olan Heyet-i Vükela'nın (Hükümet) varlığını padişahın güveninden ziyade meclisin güvenine bağlamıştır. Bu durum, meclisin hükümeti denetleyebilmesini ve gerektiğinde güvensizlik oyu ile düşürebilmesini sağlayarak 'meclis üstünlüğü' ilkesini anayasal bir zemine oturtmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
18761876 Anayasası'nın orijinal metnindeki yürütme-yasama ilişkisini analiz et.
18761876'da hükümet padişaha karşı sorumluydu ve padişahın mutlak veto ile fesih yetkisi bulunuyordu.
Değişimin yönünü anlamak için başlangıç noktasını bilmek gerekir.
2
19091909 anayasa değişikliklerinin getirdiği sorumluluk mekanizmasını incele.
Hükümetin meclise karşı sorumlu tutulması, yasamanın yürütme üzerindeki denetimini (gensoru gibi) yasallaştırmıştır.
Parlamenter sistemin özü, hükümetin meclis güvenine dayanmasıdır.
3
Diğer sembolik değişiklikleri (sürgün yetkisinin kaldırılması, istizan şartının son bulması) değerlendir.
Bu değişiklikler padişahın yetkilerini kısıtlamış, meclisin hareket alanını genişletmiştir.
Sistemin bütününde meclis üstünlüğünün nasıl kurulduğunu kavramak için yardımcı unsurları elemek gerekir.

Anahtar Kavram

1909 Anayasa Değişiklikleri ve Parlamenter Sorumluluk

Daha Fazla Pratik

1909 değişiklikleri ile padişahın veto yetkisinin 'mutlak veto'dan 'geciktirici veto'ya dönüşmesinin yasama süreci üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

II. Meşrutiyet (1908) ve Çok Partili Siyasal Hayata Geçiş

Bu konudan daha fazla soru