Türkiye'de 'li yıllardan itibaren ivme kazanan hızlı kentleşme süreci, Batı ülkelerindeki Sanayi Devrimi sonrası gelişen kentleşme deneyiminden yapısal olarak önemli farklılıklar göstermektedir. Bu dönemdeki nüfus hareketliliğinin temel dinamiği, kentsel alanlardaki sanayi yatırımlarının yarattığı istihdam çekiminden ziyade, kırsal alandaki üretim ilişkilerinin değişimi ve buna bağlı sosyal çözülmedir. Buna göre, sonrası Türkiye'deki kentleşme sürecinin karakteristik özelliği ve temel itici gücüyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
- Marshall Yardımları kapsamında tarımda makineleşmenin hızlanmasıyla mülksüzleşen ve kırsal alanın dışına itilen işgücü fazlasının; kentsel sanayinin istihdam yaratma kapasitesinden bağımsız olarak kentlere yığılması sonucunda, kentleşme hızının sanayileşme hızını aşmasıyla ortaya çıkan 'sahte kentleşme' sürecinin yaşanması.Cevap
- BCumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren uygulanan 'planlı kalkınma' modellerinin 'li yıllarda meyvelerini vermesiyle, devlet eliyle kurulan sanayi odaklarında dengeli ve kontrol edilebilir bir kentsel büyüme stratejisinin başarıyla hayata geçirilmesi.
- CKentlerdeki 'çekici' nedenlerin (eğitim, sağlık ve modern yaşam standartları), kırsaldaki 'itici' nedenlerden daha baskın bir rol oynayarak göçü nitelikli işgücü temelinde şekillendirmesi ve bu sayede kentlileşme bilincinin fiziksel yerleşimle eş zamanlı gelişmesi.
- Dsonrasındaki demografik baskının kentlerde yarattığı nüfus artışının, kentsel altyapı ve sosyal hizmetler tarafından tam kapasiteyle karşılanarak 'kentleşme' ile 'kentlileşme' süreçlerinin toplumsal bir uyum içerisinde tamamlanmış olması.
- EGecekondu bölgelerinin, kentsel planlama ilkeleri doğrultusunda 'konut kooperatifçiliği' aracılığıyla merkezi yönetim tarafından yasal statüye kavuşturulması ve bu bölgelerin planlı sanayi havzalarına rasyonel bir şekilde entegre edilmesi.
Cevap
Marshall Yardımları'nın etkisiyle tarımda makineleşmenin artması ve kırsaldaki itici faktörlerin kentsel sanayileşme kapasitesinden bağımsız olarak göçü tetiklemesiyle oluşan 'sahte kentleşme' olgusunu içeren seçenek doğrudur.
Doğru yanıt olan seçenek, sonrası sürecin temel belirleyicisi olan tarımda makineleşmeyi (Marshall Yardımları etkisiyle) ve bu durumun kentsel sanayinin kapasitesini aşan bir göç dalgası yaratarak 'sahte kentleşme'ye yol açtığını akademik bir dille ifade etmektedir. Bu süreçte kentler, sanayi devrimi geçirmiş Batı kentleri gibi üretken bir işgücü talebiyle değil, kırsaldan dışlanan kitlesel nüfusun yığılmasıyla büyümüştür.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sahte Kentleşme ve İtici Faktörlerin Baskınlığı