Geleneksel tarım üretiminden endüstriyel üretime hızlı bir geçiş yapan bir toplumda, kişi başına düşen milli gelir kısa sürede iki katına çıkmış ve kentleşme oranı büyük bir ivme kazanmıştır. Buna karşın, artan ekonomik zenginlik tabana yayılmamış, gelir dağılımı uçurumu derinleşmiş, kırsal kesimin eğitim olanaklarına erişiminde hiçbir iyileşme sağlanamamış ve geleneksel dayanışma ağlarının aniden kopması kentlerde yoğun bir sosyal anomiye (kuralsızlık) yol açmıştır.
Bu toplumsal tabloyu sosyolojik kavramlar ekseninde analiz eden bir araştırmacının ulaştığı aşağıdaki yargılardan hangisi teorik olarak en tutarlıdır?
- Yaşanan süreç nesnel bir 'toplumsal değişme' örneğidir; ancak kurumlar arası eşgüdüm sağlanamadığı ve yapısal iyileşme çok boyutlu olmadığı için durum bir 'toplumsal gelişme' olarak nitelendirilemez.Cevap
- BEkonomik büyüme ve kentleşme oranındaki sayısal artışlar, toplumun her alanında tek çizgili ve evrensel bir 'toplumsal ilerleme' aşamasına geçildiğini kesin olarak doğrular.
- CToplumsal yapıda kısa sürede ortaya çıkan bu yapısal ve teknolojik farklılaşmalar, toplumun kendi iç dinamikleriyle yavaş yavaş işleyen 'toplumsal evrim' sürecinin tamamlandığını gösterir.
- DMaddi kültür unsuru olan endüstrinin hızla büyümesine karşılık toplumsal dayanışma değerlerinin buna ayak uyduramaması, toplumsal değişmeyi tamamen durduran bir 'kültürel gecikme' evresidir.
- EKırsal kesimin eğitim olanaklarına erişememesi ve gelir adaletsizliğinin giderek derinleşmesi, toplumdaki 'dikey hareketliliğin' hızlandığını ve açık sınıf sisteminin pekiştiğini kanıtlar.
Cevap
Doğru yanıt, yaşanan sürecin nesnel bir 'toplumsal değişme' olduğunu ancak çok boyutlu bir iyileşme içermediği için 'toplumsal gelişme' sayılamayacağını ifade eden seçenektir.
Sosyolojide 'toplumsal değişme' geniş ve nesnel bir şemsiye kavramdır; olumlu veya olumsuz tüm yapısal farklılaşmaları kapsar. Dolayısıyla parçada anlatılan hızlı sanayileşme ve anomi süreci kesinlikle bir toplumsal değişmedir. Ancak 'toplumsal gelişme', ekonomik büyümenin yanı sıra eğitim, sağlık, sosyal adalet gibi alanlarda da topyekûn ve çok boyutlu bir iyileşmeyi ifade eder. Parçada zenginliğin tabana yayılmadığı ve eğitimin gelişmediği vurgulandığından, bu durum bir 'gelişme' olarak adlandırılamaz.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Toplumsal Değişme, İlerleme ve Gelişme Kavramları Arasındaki Farklar