Soru

Zorluk: Çok zorKusursuz Sorumluluk: Tehlike ve Mesleki Risk İlkeleri

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) bünyesinde yüksek gerilim hattı teknisyeni olarak görev yapan bir personel, bir arıza ihbarı üzerine gittiği trafo merkezinde tüm teknik emniyet kurallarına riayet ederek çalışmaya başlamıştır. Çalışma esnasında, trafo içindeki izolatörlerde imalat hatasından kaynaklanan ve mevcut rutin testlerle saptanması mümkün olmayan yapısal bir mikro çatlağın aniden büyümesi (beklenmeyen hal) nedeniyle şiddetli bir patlama meydana gelmiş ve teknisyen ağır şekilde yaralanmıştır. Yapılan teknik incelemede, idarenin hizmetin organizasyonunda, cihazların periyodik bakımında veya denetiminde herhangi bir kusurunun bulunmadığı bilirkişi raporuyla kesinleşmiştir.

Bu olayda idarenin tazminat sorumluluğuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi idare hukuku ilkeleri uyarınca doğrudur?

  1. İdare, yürütülen faaliyetin bünyesinde barındırdığı olağanüstü riskler nedeniyle tehlike ilkesi uyarınca kusursuz olarak sorumludur; zira teknik arıza gibi beklenmeyen haller illiyet bağını kesen bir dışsal neden sayılmaz.Cevap
  2. B
    Olayın meydana gelmesinde idarenin herhangi bir ihmali veya tedbirsizliği bulunmadığından hizmet kusuru oluşmamıştır; bu durum idarenin her türlü tazminat yükümlülüğünü hukuken ortadan kaldırır.
  3. C
    Patlama, mevcut teknolojiyle öngörülmesi ve önlenmesi imkansız bir teknik arızadan kaynaklandığı için mücbir sebep teşkil eder ve idarenin illiyet bağını keserek sorumluluğunu ortadan kaldırır.
  4. D
    Zarar, kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında ancak hizmetin niteliğinden bağımsız olarak toplumsal bir olay sonucunda gerçekleşmediği için sosyal risk ilkesi uyarınca tazmin edilmelidir.
  5. E
    Kamu görevlisinin uğradığı bu zarar, idari işlemin hukuka uygun icrasından doğan bir fedakarlık olduğundan kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesine göre tazmin edilmelidir.

Cevap

İdarenin, tehlikeli bir araç olan yüksek gerilim trafosunun işletilmesinden kaynaklanan zarardan, illiyet bağını kesmeyen bir 'beklenmeyen hal' söz konusu olduğu için tehlike ilkesi uyarınca kusursuz sorumlu olduğu seçenektir.
İdare hukukunda tehlike (risk) ilkesi, idarenin yürüttüğü faaliyetin veya kullandığı araçların niteliği gereği çevreye ve personeline verdiği zararları, idarenin kusuru olmasa dahi tazmin etmesini öngörür. Bu tür bir kusursuz sorumlulukta illiyet bağını sadece mücbir sebep, zarar görenin ağır kusuru veya üçüncü kişinin ağır kusuru kesebilir. Olayda belirtilen 'mikro çatlak ve teknik arıza' gibi durumlar 'beklenmeyen hal' (kaza) olarak kabul edilir. Beklenmeyen haller hizmetin içinden kaynaklandığı için tehlike sorumluluğunda illiyet bağını kesmez ve idarenin tazminat yükümlülüğü devam eder.

Adım Adım Çözüm

1
Faaliyetin niteliğini belirleme
Yüksek gerilim hatları ve trafo merkezleri, bünyesinde yüksek risk barındıran 'tehlikeli araç/faaliyet' kategorisindedir.
Tehlike ilkesinin uygulanabilmesi için faaliyetin olağanüstü bir risk taşıması gerekir.
2
Kusur durumunu analiz etme
Olayda idarenin herhangi bir hizmet kusuru (bakım eksikliği, ihmal vb.) bulunmadığı tespit edilmiştir.
Kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanabilmesi için idarenin kusurlu olması şart değildir; ancak kusur olmaması durumunda kusursuz sorumluluk hallerine bakılır.
3
İlliyet bağını kesen nedenleri değerlendirme
Zarara yol açan olay (mikro çatlak/patlama), hizmetin iç işleyişinden kaynaklanan bir 'beklenmeyen hal' (kaza) niteliğindedir.
Mücbir sebep dışsal bir etkendir; beklenmeyen hal ise hizmetin içine aittir ve tehlike sorumluluğunda illiyet bağını kesmez.
4
Hukuki ilkeyi karara bağlama
Beklenmeyen hal illiyet bağını kesmediği için idare 'Tehlike' ve personel özelinde 'Mesleki Risk' ilkeleri uyarınca kusursuz olarak sorumludur.
İdarenin faaliyetinden doğan risklerin bedeli, o faaliyeti yürüten idare tarafından karşılanmalıdır.

Anahtar Kavram

Beklenmeyen hallerin (kaza) tehlike ilkesine dayalı kusursuz sorumlulukta illiyet bağını kesmemesi.
Bu soruyu puanla