Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTürkiye'de Seçmen Davranışı ve Siyasal Katılma

Türkiye'de 1950-1980 yılları arasında seçmen davranışını açıklamada büyük ölçüde Şerif Mardin'in "merkez-çevre" teorisi ve seçmenlerin kültürel/dinsel gruplara aidiyeti (sosyolojik yaklaşım) belirleyici bir çerçeve sunmuştur. Ancak 2002 genel seçimleri ve sonrasındaki süreçte, geleneksel parti sadakatlerinin ve ideolojik aidiyetlerin (parti kimliği) zayıfladığı; seçmenin bunun yerine hükümetin ekonomik performansını, kriz yönetimi becerisini ve bireysel refah üzerindeki somut çıktılarını değerlendirerek "cezalandırıcı" veya "ödüllendirici" bir tutum takındığı gözlemlenmektedir. Seçmenin bir nevi "siyasal tüketici" gibi hareket ederek maliyet-fayda analizi yapması ve partiler arası geçişkenliğin artması, Türk siyasal hayatında aşağıdaki seçmen davranışı modellerinden hangisinin etkisinin arttığını en net şekilde ortaya koymaktadır?

  1. Rasyonel Tercih ModeliCevap
  2. B
    Sosyolojik Yaklaşım (Columbia Okulu)
  3. C
    Psikolojik Yaklaşım (Michigan Okulu)
  4. D
    Ekolojik Yaklaşım
  5. E
    Baskı Grupları Modeli

Cevap

Rasyonel Tercih Modeli, seçmenlerin siyasal tercih yaparken tıpkı ekonomik bir aktör gibi hareket ederek hükümetin performansını ve kendi faydasını gözetmesini temel alır.
Rasyonel Tercih Modeli, seçmenlerin partileri birer 'hizmet sağlayıcı' olarak gördüğünü ve oylarını en yüksek faydayı sağlayacak partiye verdiklerini savunur. 2002 genel seçimlerinde seçmenin mevcut partileri ekonomik kriz nedeniyle tasfiye etmesi, ideolojik kimlikten ziyade performans değerlendirmesine dayalı rasyonel bir davranıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki temel değişimi analiz etme
Seçmenin geleneksel aidiyetlerden (sosyolojik/psikolojik bağlar) uzaklaşarak performans odaklı bir yapıya geçtiği tespit edilir.
Soruda 2002 sonrası Türkiye'de seçmenin ekonomik kriz ve performans üzerinden karar verdiği vurgulanmaktadır.
2
Kavramsal eşleştirme yapma
Ekonomik performans, maliyet-fayda hesabı ve bireysel refah odaklı oy verme davranışı 'Rasyonel Tercih' kavramıyla örtüşür.
Anthony Downs tarafından geliştirilen bu model, seçmeni 'homo economicus' gibi rasyonel bir karar verici olarak görür.
3
Diğer modellerin neden elendiğini belirleme
Sosyolojik ve psikolojik modellerin 'aidiyet' ve 'kimlik' vurgusunun metindeki 'bağların zayıflaması' ifadesiyle çeliştiği görülür.
2002 krizi sonrasında merkez sağ ve merkez sol partilerin baraj altında kalması, seçmenin ideolojik değil performans odaklı (rasyonel) hareket ettiğini kanıtlamıştır.

Anahtar Kavram

Seçmen Davranışı Kuramları: Rasyonel Tercih (Economic Voting)
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'de Seçmen Davranışı ve Siyasal Katılma