Türkiye'de Siyasal Kurumlar, Kültür ve İdeolojiler

2026 yılı itibarıyla yürürlükte olan seçim mevzuatı ve Türkiye'nin seçim sistemleri tarihi dikkate alındığında; $4$ milletvekili çıkaracak bir seçim çevresinde partilerin aldığı oylar ve ülke geneli oy oranları aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Buna göre, bu seçim çevresindeki sonuçlara ilişkin;

I. 1950 yılına kadar uygulanan "Liste Usulü Çoğunluk Sistemi" yürürlükte olsaydı, bu seçim çevresindeki tüm milletvekilliklerini A Partisi kazanırdı.
II. Güncel Seçim Kanunu'na göre D Partisi, seçim çevresinde B Partisi'nden daha yüksek oy almasına karşın ülke barajı nedeniyle milletvekili hesaplamasına dahil edilmez.
III. İttifak içindeki B Partisi'nin barajdan muaf tutulması için dahil olduğu X İttifakı'nın ülke genelinde en az $\%10$ oy almış olması zorunludur.
IV. d'Hondt sistemi ve 2022'de yürürlüğe giren hesaplama usulüne göre bu çevrede milletvekili dağılımı A: 2, B: 1, C: 1 olarak gerçekleşir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Türkiye'de 1946 yılında yapılan ilk çok partili genel seçimlerde uygulanan 'idari denetim' ve 'açık oy - gizli tasnif' usulleri, seçimlerin dürüstlüğü ve güvenliği açısından yoğun eleştirilere neden olmuştur. Bu eleştiriler neticesinde, 1950 yılında kabul edilen 5545 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu ile getirilen ve seçimlerin yargısal güvenceye kavuşmasını sağlayan temel yenilik aşağıdakilerden hangisidir?

Erken Cumhuriyet döneminde demokratikleşme ve çok partili siyasal hayata geçiş amacıyla kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF), kısa süreli faaliyetlerinin ardından siyaset sahnesinden çekilmişlerdir. Bu iki muhalefet partisinin siyasi hayattan çekilme süreçleri, dönemin yasal mekanizmaları ve siyasi krizleri bağlamında önemli farklılıklar gösterir.

Buna göre, TCF ve SCF'nin siyasal faaliyetlerinin sona ermesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi dönemin yasal ve siyasal gerçeklerine uygundur?

Türkiye'de seçim sistemleri tarihsel süreçte $1946$ yılında "açık oy - gizli tasnif", $1950$ yılında ise "gizli oy - açık tasnif" ve yargı denetimi esaslarıyla demokratik bir dönüşüm geçirmiştir. $1961$ yılından itibaren uygulanmaya başlanan nispi temsil sistemi, günümüzde $2022$ yılında $7393$ sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler neticesinde $\%7$ ülke barajlı D'Hondt sistemi olarak uygulanmaktadır.

Buna göre, $\%7$ ülke barajının uygulandığı bir genel seçimde, $4$ milletvekili çıkaracak bir seçim çevresinde alınan geçerli oylar şöyledir:

Verilen bilgilere göre, bu seçim çevresinde milletvekillerinin partilere dağılımı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de siyasal partiler ve parti sisteminin tarihsel gelişimi incelendiğinde; siyasal partilerin kuruluş felsefeleri, iktidar-muhalefet ilişkilerinin hukuki zemini ve seçim sistemlerinin parti rekabetine etkileri dönemsel olarak büyük farklılıklar göstermektedir. Özellikle tek parti yönetiminden çok partili rekabetçi sisteme geçiş aşamasında yaşanan kurumsal kırılmalar, günümüz parti sisteminin de temellerini atmıştır.

Türk parti sisteminin evrimi ve bu süreçteki hukuki-siyasal gelişmeler dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de Batılı anlamda köklü sınıfsal çatışmaların (burjuvazi-işçi) tarihsel olarak cılız kalmasına rağmen, siyasal kutuplaşmaların ve parti rekabetlerinin oldukça keskin yaşandığı görülmektedir. Bu özgün durumu kültürel ve yapısal bir ikilik üzerinden açıklayan Merkez-Çevre paradigması, Osmanlı bürokrasisinden devralınan devlet geleneğinin Cumhuriyet dönemindeki siyasal ve toplumsal fay hatlarını nasıl şekillendirdiğine odaklanır.

Bu paradigma ve Türk siyasal tarihinin tarihsel seyri birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Türkiye’de siyasal hayatın işleyişinde sivil toplum kuruluşları ve baskı gruplarının üstlendiği roller ile siyasi partilerin fonksiyonları arasındaki temel farklılıklara dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Çoğulcu demokrasilerde vatandaşların örgütlenme hakkı çerçevesinde kurulan çeşitli yapılar, siyasal sistem ve karar alma mekanizmaları üzerinde farklı şekillerde rol oynarlar. Türkiye'deki anayasal ve yasal düzenlemeler bağlamında; dernekler, sendikalar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları gibi sivil alan örgütlenmelerinin oluşturduğu 'baskı grupları' ile 'siyasi partiler' karşılaştırıldığında, baskı gruplarını siyasi partilerden ayıran en temel işlevsel farklılık aşağıdakilerden hangisidir?

Türk siyasal kültüründe, Osmanlı’dan tevarüs eden 'hikmet-i hükümet' anlayışı, devletin toplumun üzerinde mutlak bir otorite olarak konumlanmasını sağlamıştır. Bu geleneksel yapıda, siyasal otoritenin devamlılığı ve korunması, toplumsal taleplerin veya grupsal çıkarların önünde tutulan temel öncelik haline gelmiştir.

Buna göre, bu devlet-merkezli yapının Türkiye'deki demokratikleşme süreci ve siyasal aktörlerin konumu üzerindeki en belirgin yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de uygulanan seçim mevzuatına göre, milletvekili genel seçimlerinde hiçbir ittifaka dâhil olmayan siyasi partilerin milletvekili çıkarabilmesi için geçerli oyların %7'si olan ülke barajını geçmeleri gerekmektedir. Barajı geçen partilerin milletvekili dağılımı ise D'Hondt sistemine göre yapılmaktadır.

4 milletvekili çıkaracak olan bir seçim çevresinde, hiçbir ittifaka dâhil olmayan dört siyasi partinin aldığı oylar ve ülke genelindeki oy oranları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Bu seçim çevresindeki geçerli oyların sadece bu dört partiye ait olduğu varsayıldığında, D'Hondt sistemine göre partilerin çıkaracağı milletvekili sayıları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Türkiye'de Tek Parti Dönemi'nde ($1923$-$1945$) çok partili siyasal hayata geçiş amacıyla kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF), Türk demokrasi tarihinin kurumsallaşma çabaları içerisinde farklı akıbetlere uğramışlardır. Bu iki partinin hukuki varlıklarının sona erme süreçleri, dönemin siyasal rejimi ve hukuk düzeni hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.

Buna göre, TCF ve SCF'nin "siyasal varlıklarının sona erme biçimleri" arasındaki temel fark aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?

Türk siyasal kültürünün tarihsel kökenlerinden tevarüs eden 'güçlü devlet' geleneği ve Şerif Mardin'in kavramsallaştırdığı 'merkez-çevre' dualizmi bağlamında; siyasal aktörlerin meşruiyet kazanma biçimleri ve toplumsal muhalefetin sistem içindeki konumu hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi, bu kültürün demokratik konsolidasyon önündeki temel yapısal engelini en kapsamlı ve doğru şekilde ifade etmektedir?

Türkiye'nin çok partili siyasi hayata geçiş sürecinde gerçekleştirilen 1946 ve 1950 genel seçimleri, ülkenin demokratikleşme ve seçim hukuku serüveninde kritik dönüm noktalarıdır.

Buna göre, bu iki seçim döneminde uygulanan seçim sistemleri ve usulleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de $1946$ ve $1950$ yıllarında gerçekleştirilen genel seçimler, Türk demokrasi tarihinin kurumsal dönüşümünü simgeleyen dönüm noktalarıdır. Bu iki seçim arasındaki hukuki ve usul yönünden temel farklılıklar göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi $1950$ seçimlerini $1946$ seçimlerinden ayıran en belirgin ve demokratik güvence sağlayan özelliktir?

Şerif Mardin, Türk siyasal hayatının temel dinamiğini "merkez-çevre" ilişkileri üzerinden kurgularken Osmanlı'dan Cumhuriyet'e sarkan yapısal bir sürekliliğe vurgu yapar. Bu yaklaşıma göre, Osmanlı klasik dönemindeki "patrimonyal devlet" ve "kul sistemi" geleneğinin Cumhuriyet dönemindeki en belirgin sosyo-politik yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $II.$ Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından başlayan demokratikleşme süreci kapsamında, $18$ Temmuz $1945$ tarihinde Nuri Demirağ liderliğinde kurulan ve çok partili siyasal hayatın ilk muhalefet partisi olma özelliğini taşıyan siyasi teşekkül aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de 1950-1980 yılları arasında seçmen davranışını açıklamada büyük ölçüde Şerif Mardin'in "merkez-çevre" teorisi ve seçmenlerin kültürel/dinsel gruplara aidiyeti (sosyolojik yaklaşım) belirleyici bir çerçeve sunmuştur. Ancak 2002 genel seçimleri ve sonrasındaki süreçte, geleneksel parti sadakatlerinin ve ideolojik aidiyetlerin (parti kimliği) zayıfladığı; seçmenin bunun yerine hükümetin ekonomik performansını, kriz yönetimi becerisini ve bireysel refah üzerindeki somut çıktılarını değerlendirerek "cezalandırıcı" veya "ödüllendirici" bir tutum takındığı gözlemlenmektedir. Seçmenin bir nevi "siyasal tüketici" gibi hareket ederek maliyet-fayda analizi yapması ve partiler arası geçişkenliğin artması, Türk siyasal hayatında aşağıdaki seçmen davranışı modellerinden hangisinin etkisinin arttığını en net şekilde ortaya koymaktadır?

Şerif Mardin'in Türk siyasal hayatının dinamiklerini açıklamak için kullandığı "merkez-çevre" (center-periphery) kuramına göre, devletin resmi gücünü, modernleşmeci iradesini ve bürokratik otoritesini temsil eden "merkez" yapısının temel aktörü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de $1945$ yılında başlayan çok partili hayata geçiş sürecinde, $1946$ seçimlerinin yarattığı siyasal gerginlik ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) içindeki "sertlik yanlısı" kanat ile muhalefetteki Demokrat Parti (DP) arasındaki çatışmanın bir rejim krizine dönüşme riski karşısında Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafından yayımlanan **$12$ Temmuz Beyannamesi**, Türk parti sisteminin kurumsallaşması yolunda hayati bir dönüm noktası kabul edilir. Bu metnin, devlet başkanının konumu ve siyasal partilerin sistemdeki yeri bakımından sağladığı en temel kurumsal dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1982$ Anayasası'nın ilk metninde sivil toplum kuruluşları ile siyasal alan arasında katı bir ayrım yapılmış; derneklerin, sendikaların ve meslek kuruluşlarının siyasal amaç gütmeleri veya siyasi partilerle iş birliği yapmaları yasaklanmıştır. Ancak bu yapı, çoğulcu demokrasi anlayışı doğrultusunda zamanla değişikliğe uğramıştır.

Buna göre, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşları ve baskı gruplarının hukuki statüsü ile siyasal sistemdeki işlevlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?