Siyasal ideolojiler tarihi incelendiğinde anarşist düşünürlerin, devletin meşruiyetini temellendiren klasik "toplum sözleşmesi" teorilerine kökten karşı çıktıkları görülür. Örneğin Pierre-Joseph Proudhon, Rousseau'nun sözleşme kuramını eleştirirken, bu kurgunun bireyin egemenliğini devlete devretmesini sağlayan siyasi bir aldatmaca olduğunu iddia etmiştir. Anarşistlere göre, devletin ve yasaların varlığı, bireyin özgürce onay verdiği bir sözleşmenin değil, tarihsel bir gasp ve tahakkümün sonucudur.
Buna göre, anarşist düşünce geleneğinin toplum sözleşmesi teorilerine yönelttiği temel eleştiri ve savunduğu alternatif toplumsal düzen anlayışı aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?
- Siyasi toplum sözleşmesi kuramları devletin baskıcı doğasını gizleyen meşrulaştırıcı araçlardır; bunun yerine hiyerarşik olmayan, bireylerin özgür iradesine dayalı gönüllü birliktelikler savunulmalıdır.Cevap
- BToplum sözleşmesi kapitalist sınıfın çıkarlarını korur; bu yüzden mevcut devlet aygıtı ele geçirilerek, anarşist topluma geçilmeden önce geçici bir proletarya diktatörlüğü kurulmalıdır.
- CSözleşme teorileri iktidarın kaba gücüne odaklanarak hata yapmıştır; oysa devletsiz bir toplumun ihtiyacı olan şey, anayasal yasalara sıkı sıkıya bağlı rasyonel-yasal bir üst otoritedir.
- DDoğa durumundaki karmaşa ve güvenlik tehdidi göz önüne alındığında, bireylerin egemenlik haklarını mutlak ve sınırlandırılamaz bir siyasi otoriteye devretmeleri kaçınılmazdır.
- EMevcut sözleşmeler yalnızca çoğunluğun iradesini yansıttığı için gayrimeşrudur; devlet bütünüyle ortadan kaldırılmamalı, sivil toplumun katılımına açık çoğulcu bir yapıya dönüştürülmelidir.
Cevap
Anarşizm, siyasi toplum sözleşmelerini devletin baskıcı doğasını meşrulaştıran kurgular olarak reddeder. Bunun yerine, hiçbir hiyerarşik üst kurumun bulunmadığı, bireylerin doğrudan ve özgür iradeleriyle oluşturdukları gönüllü birliktelikleri (federasyonlar, komünler veya sendikalar) savunur.
Anarşist felsefe (Proudhon, Bakunin, Kropotkin gibi düşünürlerin genelinde), klasik sözleşme kuramcılarının aksine, bireyin kendi rızasıyla haklarını bir devlete devrettiği kurgusunu yalanlar. Onlara göre devlet, güç ve şiddet kullanılarak kurulmuş bir tahakküm aracıdır ve "toplum sözleşmesi" bu şiddeti rasyonalize etmeye yarayan bir ideolojik kılıftır. Anarşist düzen, devleti dönüştürmeyi değil tamamen ortadan kaldırmayı hedefler; toplumun ancak aşağıdan yukarıya örgütlenen, hiyerarşisiz ve tamamen gönüllü ekonomik/sosyal sözleşmelerle yönetilebileceğini iddia eder.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Anarşizmin Toplum Sözleşmesi Eleştirisi ve Gönüllü Birliktelikler