Siyasal İdeolojiler

Ernest Gellner'e göre milliyetçilik; sanayi toplumunun ihtiyaç duyduğu karmaşık iş bölümü, toplumsal hareketlilik ve kitlesel okuryazarlığı mümkün kılan homojen bir 'yüksek kültür' (high culture) yaratma sürecidir. Buna göre Gellner, milliyetçiliğin ortaya çıkışını temel olarak aşağıdakilerden hangisiyle açıklamaktadır?

Hans Kohn'un milliyetçilik literatüründe klasikleşen "Batı" (sivil-siyasi) ve "Doğu" (etnik-kültürel) ayrımı, ulusal kimliğin meşruiyet kaynağı ve oluşum süreci üzerinden temellendirilir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Kohn'un "Doğu milliyetçiliği" olarak kavramsallaştırdığı modelin temel özelliklerinden biridir?

Marksist kuramda devlet, üretim ilişkileri ve ekonomik temel tarafından belirlenen "üst yapı" kurumlarından biri olarak ele alınır. Buna göre, Marksist devlet anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Siyaset biliminde milliyetçilik ideolojisi; ulusal kimliğin inşası ve topluluk üyeliğinin kriterleri bakımından 'sivil' ve 'etnik' olmak üzere iki temel kategoride ele alınır. Sivil milliyetçilik (civil nationalism), ulusal aidiyeti bireyin etnik kökeninden ziyade, siyasal topluluğa olan rızasına ve anayasal düzene bağlılığına dayandırır. Bu modelde ulus, ortak bir hukuk düzeni içinde yaşayan eşit vatandaşların oluşturduğu iradi bir birlikteliktir.

Buna göre, sivil milliyetçilik modelinde toplumsal aidiyetin ve ulusal kimliğin meşruiyet kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyal demokrasi, 19. yüzyılın sonlarında Eduard Bernstein gibi düşünürlerin etkisiyle klasik Marksizmin "devrimci" ve "ekonomik determinist" tezlerinden koparak şekillenmiştir. Bu ideolojik gelenek, toplumsal dönüşümün şiddet içeren bir devrim yerine parlamenter süreçler ve kademeli iyileştirmelerle gerçekleştirilebileceğini savunur. Buna göre, sosyal demokrat düşüncenin devletin ekonomik ve toplumsal rolüne ilişkin temel yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Ekolojizm ideolojisi içerisinde yer alan; çevre sorunlarının mevcut toplumsal ve ekonomik düzeni temelden sarsmadan, teknolojik ilerlemeler ve yasal reformlarla çözülebileceğini savunan, doğaya yönelik 'insan merkezci' (antroposantrik) bakış açısını koruyan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Milliyetçilik kuramları içinde; ulusların sanayileşme veya matbaa kapitalizmi gibi süreçlerin ürünü olduğu yönündeki modernist tezi "fazla inşacı" bularak eleştiren; bunun yerine ulusal kimliğin oluşumunda tarihsel derinliği olan simgelerin, mitlerin ve "etnik çekirdeklerin" (ethnie) belirleyici rolünü vurgulayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik liberalizm düşüncesinde devletin görev alanının sadece adalet, iç güvenlik ve dış savunma gibi temel kamu hizmetleri ile sınırlandırılmasını savunan ve ekonomik hayata müdahaleyi reddeden devlet modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Anarşist kuramda, özellikle Proudhon ve Bakunin’in eserlerinde vurgulandığı üzere, toplumsal sözleşme geleneği; bireyin "kendini yönetme" (özerklik) hakkını bir üst kuruma devretmesinin ontolojik olarak imkansızlığı üzerinden reddedilir. Bu perspektife göre, bir bireyin başka bir birey veya kurum tarafından temsil edilmesi, o bireyin ahlaki fail sıfatını yitirmesi anlamına gelir. Bu temel önermeden hareketle, anarşizmin "devlet" ve "siyasal yükümlülük" konusundaki yaklaşımı aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde nitelendirilmiştir?

Muhafazakâr siyasal düşünce geleneğinde, Edmund Burke tarafından kavramsallaştırılan 'önyargı' (prejudice) nosyonu, Aydınlanma rasyonalizminin soyut akıl yürütme yöntemine karşıt bir konumda yer alır. Burke’e göre önyargılar, bireyin kısıtlı akıl yürütme kapasitesinin ötesinde, kuşakların ortak tecrübesini ve 'örtük bilgeliğini' barındıran tarihsel bir mirastır. Bu çerçevede, muhafazakâr düşüncenin toplumsal kurumlar ve siyasal meşruiyet konusundaki temel tutumuyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

Feminizm içerisinde yer alan yaklaşımlardan biri, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin temelinde yatan yapıyı "ataerki" (patriarchy) kavramı ile tanımlamış ve bu yapının sadece kamusal alanı değil, aile ve ev içi gibi "özel alanı" da kapsadığını ileri sürmüştür. "Kişisel olan politiktir" (the personal is political) ilkesiyle kadının özel alandaki ezilmişliğini siyasal bir mesele olarak gündeme taşıyan bu feminist akım aşağıdakilerden hangisidir?

Muhafazakâr ideoloji, insan doğasını tanımlarken liberalizmin 'rasyonel birey' inancından ve sosyalizmin 'toplumsal koşullarla şekillenen iyi insan' varsayımından kesin çizgilerle ayrılır. Muhafazakârlara göre insan; psikolojik olarak aidiyet ve güvenliğe ihtiyaç duyan, ahlaki olarak bencil eğilimler taşıyan ve entelektüel olarak dünyanın karmaşıklığını tam anlamıyla kavrayamayacak sınırlı bir akla sahip 'kusurlu' (imperfection) bir varlıktır.

Muhafazakârlığın bu 'insanın kusurluluğu' argümanından yola çıkarak devlet ve hukuk sistemine ilişkin aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşması beklenir?

Arne Naess tarafından kavramsallaştırılan ve ekolojik düşüncenin radikal bir eleştirisini sunan "Derin Ekoloji" (Deep Ecology) yaklaşımının, çevre sorunlarını mevcut sosyo-ekonomik sistem içindeki reformlarla aşmaya çalışan "Sığ Ekoloji" (Shallow Ecology) anlayışından ayrıldığı temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

Muhafazakâr düşünce geleneğinde toplum; bireylerin kendi çıkarları doğrultusunda bir araya gelerek oluşturdukları mekanik bir toplam veya yapay bir sözleşmenin ürünü olarak değil, tarihsel süreç içerisinde kendiliğinden gelişen canlı bir organizma olarak kabul edilir. Bu yaklaşımda kurumlar ve gelenekler, soyut akıl yürütmelerin değil, nesiller boyu süregelen pratik tecrübelerin bir birikimidir.

Buna göre, muhafazakâr siyasal düşüncenin toplumu 'organik' bir yapı olarak tanımlamasının temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Milliyetçilik kuramlarında ulusu; ortak dil, din veya soy gibi nesnel (objektif) bağlardan ziyade, bireylerin bir arada yaşama arzusu ve ortak bir gelecek kurma bilinci üzerinden tanımlayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Karl Marx, "Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı" adlı eserinin önsözünde; toplumsal yapının hukuki ve siyasal üst yapısını belirleyen temel yapının, üretim ilişkilerinin toplamından oluşan "ekonomik yapı" olduğunu savunur. Bu tarihsel materyalist perspektife göre, mevcut üretim ilişkilerinin artık gelişmekte olan maddi üretim güçlerine birer engel (ayak bağı) haline gelmesi durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Marksist kurama göre, kapitalist üretim tarzının yarattığı uzlaşmaz çelişkiler sistemin çöküşünü kaçınılmaz kılar. Ancak kapitalizmin yıkılmasıyla nihai komünist topluma anında geçilmez. İşçi sınıfının, burjuvazinin siyasi direnişini kırmak, üretim araçlarını toplumsallaştırmak ve devrimi güvence altına almak için siyasal iktidarı zor yoluyla elinde tutması gereken bir geçiş dönemi yaşanır. Anarşistlerin 'devletin devrimle birlikte derhal ortadan kaldırılması' talebine karşı Karl Marx, bu geçiş döneminde devlet aygıtının geçici bir süreliğine işçi sınıfının çıkarları doğrultusunda kullanılması gerektiğini savunmuştur.

Marksist terminolojide, devletin bütünüyle sönümlenmesinden önceki bu zorunlu siyasal geçiş aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

Bireyci bir temelde yükselen; kadınların toplumsal hayattaki ikincil konumunu yasal hakların eksikliği, eğitim yetersizliği ve fırsat eşitsizliği üzerinden açıklayan ve bu sorunların mevcut liberal demokratik yapı içerisinde reformlar yoluyla (oy hakkı, mülkiyet hakları, eğitimde eşitlik) çözülebileceğini savunan feminist yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Karl Marx ve Friedrich Engels, kendilerinden önceki sosyalist düşünürleri toplumsal değişimi sadece ahlaki bir ideal veya hayali bir tasarım olarak gördükleri için "ütopik" olarak nitelendirmişlerdir. Marksizm ise toplumsal dönüşümün nesnel ve maddi bir temele dayandığını savunarak kendini "bilimsel sosyalizm" olarak tanımlar.

Buna göre Marksist tarih anlayışında (tarihsel materyalizm), tarihin itici gücü ve toplumsal sistemlerin değişimini sağlayan temel dinamik aşağıdakilerden hangisidir?

Modern siyasal ideolojiler içerisinde milliyetçilik; ulusal kimliğin kaynağına dair 'öznel' ve 'nesnel' yaklaşımlar arasındaki kuramsal ayrışmayla şekillenmiştir. Ernest Renan’ın bireylerin ortak gelecek idealine dayanan 'iradi' yaklaşımı ile J.G. Herder’in tarihsel-kültürel bir öze ($Volksgeist$) dayanan 'organik' yaklaşımı, modern devletin meşruiyet zeminini farklı şekillerde tanımlar. Bu bağlamda, 'sivil milliyetçilik' (yurttaşlık milliyetçiliği) anlayışını etnik-kültürel milliyetçilikten ayıran ve onu modern demokratik değerlerle ilişkilendiren temel felsefi dayanak aşağıdakilerden hangisidir?