Examkin

Toplumsal Kurumlar

122 soru

Soru 121Soru →

Yapısal-işlevselci yaklaşımın önemli temsilcilerinden Talcott Parsons, toplumsal sistemin dengesinin korunmasında sağlık kurumuna kilit bir rol atfederek 'hasta rolü' (sick role) kavramını geliştirmiştir. Parsons’ın modelinde hasta rolüne giren birey; olağan toplumsal sorumluluklarından geçici olarak muaf tutulur, hastalık durumundan şahsen sorumlu tutulmaz, bir an önce iyileşme yükümlülüğü taşır ve bu amaçla yetkin tıbbi uzmanlarla işbirliği yapmak zorundadır. Ancak günümüz sağlık sosyolojisi literatüründe, bu teorik çerçevenin modern toplumlardaki tüm sağlık pratiklerini açıklamakta yetersiz kaldığı yoğun bir şekilde dile getirilmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Parsons'ın 'hasta rolü' modeline yöneltilen en temel sosyolojik eleştirilerden biridir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Modelin, bireyin kesin olarak iyileşmesinin beklenmediği ve ömür boyu uyum gerektiren kronik hastalık deneyimlerini açıklamakta yetersiz kalması

Cevap

Talcott Parsons'ın hasta rolü modeline yöneltilen en temel eleştiri, bu kavramın tamamen akut (geçici) hastalıklar üzerinden tasarlanmış olması ve iyileşme ihtimalinin bulunmadığı, yaşam boyu süren kronik rahatsızlıkları analiz etmekte yetersiz kalmasıdır.
Doğru seçenek, Talcott Parsons'ın modelinin en belirgin kuramsal sınırlılığına işaret etmektedir. Parsons'ın 'hasta rolü' kavramsallaştırması, bireyin geçici olarak sosyal rollerinden muaf tutulduğu ve kısa süre sonra iyileşerek normal hayata döneceği varsayımına (akut hastalık modeline) dayanır. Ancak modern toplumlarda yaygın olan diyabet, kalp yetmezliği veya kalıcı engellilik gibi kronik durumlarda tam iyileşme mümkün olmadığı için birey sürekli bir uyum durumundadır. Hastanın 'bir an önce iyileşme' yükümlülüğünü yerine getirememesi, modelin bu kronik durumları toplumsal analizde dışarıda bırakmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Parsons'ın yapısal-işlevselci teorisinde 'hasta rolü'nün (sick role) dört temel bileşeni ve varsayımları incelenir.
Hastadan bir an önce iyileşme çabası göstermesinin beklenmesi, bu modelin temel şartı olarak tespit edilir.
Teorinin yapısal sınırlarını görebilmek için önkoşulların anlaşılması gerekir.
2
Modern tıp pratiğindeki hastalık türleri ile modelin 'iyileşme beklentisi' karşılaştırılır.
Çağdaş tıbbi sosyolojide, tam şifanın mümkün olmadığı ve kalıcı hale gelen 'kronik hastalıklar' bağlamında iyileşme beklentisinin uygulanamaz olduğu görülür.
Teorinin sosyolojik açıdan neden eleştirildiğini kavramak için teorik model ile ampirik gerçekliğin çeliştiği noktanın belirlenmesi zorunludur.
3
Diğer seçeneklerdeki ifadelerin hangi sosyolojik kuramlara ait olduğu analiz edilir.
Diğer ifadelerin çatışmacı yaklaşım, sembolik etkileşimcilik ve sınıf analizi gibi farklı kuramsal perspektiflere ait olduğu veya Parsons'ın kavramlarının tam tersini iddia ettiği saptanarak yanlış oldukları belirlenir.
Yanlış seçenekleri eleyerek tek doğru sosyolojik analizi bulmak için kuramsal farkların netleştirilmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Parsons'ın Hasta Rolü (Sick Role) Kavramı ve Eleştirisi
Soru 122Soru →

Bir eğitim sosyoloğu, ilköğretim okullarındaki sınıf içi etkileşimleri incelediği araştırmasında şu bulguları raporlamıştır:

"Okul ortamı, görünüşte her öğrenciye eşit fırsatlar sunan tarafsız bir kurum gibi algılansa da aslında belirli bir sosyal sınıfın iletişim biçimini ödüllendirecek şekilde tasarlanmıştır. Orta sınıf ailelerden gelen çocuklar, olayları bağlamdan bağımsız, soyut ve zengin bir sözcük dağarcığıyla açıklama becerisine sahipken; işçi sınıfı ailelerinden gelen çocuklar daha çok somut duruma bağlı, kısa ve varsayımlara dayalı bir iletişim tarzı kullanmaktadır. Okulun resmi müfredatı ve değerlendirme sistemleri, birinci grubun iletişim tarzını örtük olarak 'geçerli' ve 'akademik' kabul ettiği için, ikinci gruptaki öğrenciler zihinsel kapasitelerinden bağımsız olarak sistemsel bir başarısızlığa itilmektedir."

Bu araştırmacının bulguları, eğitim kurumunun eşitsizlikleri yeniden üretme sürecini açıklayan aşağıdaki kuramsal yaklaşımlardan hangisiyle doğrudan örtüşmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Basil Bernstein'ın kısıtlı ve işlenmiş dil kodları teorisi

Cevap

Araştırmacının bulguları, Basil Bernstein'ın kısıtlı ve işlenmiş dil kodları teorisiyle doğrudan örtüşmektedir.
Araştırmacının tespit ettiği durum, sosyolog Basil Bernstein'ın eğitim ve dil üzerine geliştirdiği temel teoridir. Bernstein, orta sınıf çocuklarının karmaşık, soyut ve evrensel anlamlar taşıyan 'işlenmiş dil kodunu' (elaborated code) kullandıklarını; işçi sınıfı çocuklarının ise daha dar anlamlı, duruma ve bağlama sıkı sıkıya bağlı 'kısıtlı dil kodunu' (restricted code) benimsediklerini öne sürer. Okul kurumu, yapısı gereği işlenmiş dil kodunu talep ettiği ve ödüllendirdiği için, işçi sınıfı çocukları okulda daha en başından yapısal bir dezavantaj yaşarlar ve sistem eşitsizliği yeniden üretmiş olur.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki temel sosyolojik problemi tespit etmek.
Araştırmacının vurguladığı ana temanın 'sosyal sınıfların farklı iletişim tarzları' ve 'okulun bu farklılıkları başarı ölçütüne dönüştürerek eşitsizliği yeniden üretmesi' olduğu belirlenir.
Sorunun hangi kuramsal temele dayandığını anlamak için anahtar kavramların (iletişim biçimi, soyut/somut dil, örtük ödüllendirme) ayrıştırılması gerekir.
2
Kuramsal yaklaşımları işlevselci ve çatışmacı olarak sınıflandırmak.
Metnin, fırsat eşitliği ve toplumsal uyum yerine eşitsizliğin yeniden üretimini vurguladığı görülerek, yapısal-işlevselci (Parsons, Sorokin) yaklaşımlar elenir.
Sosyolojide eğitim kurumunu analiz ederken eşitsizlik vurgusu yapan metinler çatışmacı veya eleştirel kuramlara aittir.
3
Çatışmacı/eleştirel kuramlar arasında metne en uygun spesifik kavramı eşleştirmek.
Soyut ve zengin dağarcıklı dili 'işlenmiş kod', somut ve bağlama dayalı dili 'kısıtlı kod' olarak kavramsallaştıran ve bunun okul başarısına etkisini inceleyen düşünürün Basil Bernstein olduğu sonucuna varılır.
Paul Willis aktif direniş ve karşıt kültür üzerine çalışırken, Bernstein doğrudan dil kodları ve pedagojik iletişim üzerine çalışmıştır.

Anahtar Kavram

Eğitimde Kısıtlı ve İşlenmiş Dil Kodları (Basil Bernstein)
ÖncekiSayfa 7 / 7
Toplumsal Kurumlar Alıştırma Soruları — KPSS Kamu Yönetimi — Sayfa 7 | Examkin