Toplumsal Yapı ve Tabakalaşma

Toplumsal yapı; bir toplumun temelini oluşturan ekonomik, siyasi, hukuki ve kültürel unsurların belirli bir düzen içindeki karşılıklı ilişkiler bütününü ifade eder. Bu kavram, toplumu oluşturan parçaların rastgele bir araya gelmesiyle değil, bu parçaların birbirine eklemlenerek oluşturduğu sistemik bir tutarlılıkla ilgilidir.

Buna göre, toplumsal yapının mahiyetine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplumsal dışlanma literatüründe dışlanma; ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel olmak üzere birbirini besleyen farklı boyutlardan oluşan dinamik bir süreç olarak tanımlanır. Bu boyutlardan biri olan siyasal dışlanma, bireyin "vatandaşlık" temelindeki hak ve yetkilerini kullanabilme kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi toplumsal dışlanmanın siyasal boyutuna örnek teşkil eden bir durumdur?

Toplumsal tabakalaşma kuramları içinde önemli bir yere sahip olan Max Weber, tabakalaşmayı Marx'ın 'sınıf' odaklı yaklaşımından daha geniş bir perspektifle ele almıştır. Weber'e göre bireylerin toplumdaki konumu sadece üretim araçlarına sahip olup olmamalarına göre değil, aynı zamanda toplumdaki itibarları ve siyasal nüfuzlarına göre de belirlenir.

Weber'in bu üç boyutlu analizinde yer alan 'sınıf' ve 'statü grubu' kavramları arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Max Weber'in çok boyutlu tabakalaşma analizinde yer alan 'sınıf' ve 'statü grubu' kavramları, bireylerin toplumsal hiyerarşideki konumlarını farklı temeller üzerinden tanımlar. Buna göre, Weber'in kuramsal çerçevesinde sınıf ve statü grubu arasındaki temel ayrım aşağıdakilerden hangisidir?

Max Weber’in çok boyutlu tabakalaşma kuramına göre, bireylerin toplumsal hiyerarşideki yerleri farklı düzenler içerisinde belirlenmektedir. 'Ekonomik düzen' içerisinde benzer pazar konumuna ve yaşam şanslarına sahip olanların oluşturduğu yapı I; 'toplumsal düzen' içerisinde ise yaşam tarzı, onur ve saygınlık temelinde kümelenen grupların oluşturduğu yapı II olarak adlandırılır.

Bu parçada boş bırakılan yerlere (I ve II) sırasıyla getirilmesi gereken kavramlar aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal hareketlilik, bireylerin veya grupların toplumsal tabakalar arasındaki ya da aynı tabaka içerisindeki yer değiştirmelerini ifade eder. Buna göre;

I. Bir ilçe belediyesinde zabıta memuru olarak görev yapan bir kişinin, büyükşehir belediyesinde yine aynı unvanla görevine devam etmesi,
II. Bir tekstil fabrikasında işçi olarak çalışan bir kişinin, mesleki tecrübesiyle aynı fabrikada zamanla ustabaşı konumuna yükselmesi,
III. Maden işçisi bir babanın çocuğunun, hukuk fakültesini bitirerek Cumhuriyet savcısı olarak göreve başlaması

durumlarından hangileri "dikey hareketlilik" örneği olarak kabul edilebilir?

Geleneksel toplumlarda görülen tabakalaşma sistemlerinden biri olan zümre sistemi, Orta Çağ Avrupa'sında feodal yapının temelini oluşturmuştur. Bu sistemi, Hindistan'daki kast sisteminden ayıran en temel yapısal özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Max Weber’in çok boyutlu tabakalama kuramında statü ve prestij, bireyin ekonomik piyasadaki konumundan (sınıf) bağımsız bir hiyerarşik boyutu temsil eder. Weber’e göre statü, bireylerin veya toplulukların sahip oldukları "toplumsal onur" miktarına göre belirlenir ve bu durum genellikle belirli bir tüketim kalıbı veya yaşam tarzı üzerinden somutlaşır. Buna göre, toplumsal statü ve prestij kavramlarının özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir toplumda evlilik ritüellerinden ekonomik sözleşmelere kadar pek çok eylem, bireylerin kişisel tercihlerinden bağımsız olarak belirli standartlara ve kurallara göre şekillenir. Bireyler, içine doğdukları bu hazır ilişki kalıplarını öğrenerek toplumsal yaşama katılırlar ve bu kalıpların dışına çıktıklarında çeşitli toplumsal yaptırımlarla karşılaşırlar. Bu durum toplumsal yapının aşağıdaki temel özelliklerinden hangisini vurgulamaktadır?

Kentsel toplumsal yapılarda, kırsal yapıların aksine, nüfusun heterojenliği (çeşitliliği) ve farklılaşmış bir iş bölümünün varlığı, bireylerin birbirleriyle olan etkileşim biçimlerini ve toplumsal düzenin sağlanma yollarını dönüştürmüştür.

Bu bağlamda, kentsel toplumsal yapılarda toplumsal kontrol ve dayanışma biçimlerine dair aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Bir sosyolog, belirli bir toplumu yüz yıllık bir zaman dilimi içerisinde incelediğinde; bu süre zarfında toplumdaki tüm bireylerin değişmesine rağmen, aile biçimleri, temel ekonomik ilişkiler, hukuk kuralları ve dini organizasyonlar gibi temel örüntülerin büyük oranda benzer kalıplar içerisinde devam ettiğini gözlemlemiştir. Sosyolojik bir perspektifle bu durum, toplumsal yapının aşağıdaki özelliklerinden hangisi ile doğrudan ilişkilidir?

Kentsel toplumsal yapıda nüfusun yoğunluğu ve heterojenliği (çeşitliliği), bireyler arasındaki etkileşimin niteliğini kırsal yapıdan farklılaştırarak toplumsal düzenin sağlanmasında yeni mekanizmaların devreye girmesini zorunlu kılar. Bu durum, toplumsal denetimin geleneksel bağlardan sıyrılarak kurumsallaşmış bir yapıya bürünmesine yol açar.

Buna göre, kentsel toplumsal yapıdaki toplumsal denetim ve ilişki biçimlerine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir toplumda sosyal refah ve eşitsizlik düzeyini belirlemek amacıyla yapılan bir saha araştırmasında şu bulgular raporlanmıştır:

$I.$ Toplumun bir kesiminin, biyolojik varlığını sürdürebilmesi için gerekli olan asgari gıda tüketim sınırının altında kaldığı tespit edilmiştir.
$II.$ Nüfusun belirli bir grubunun, ülkedeki ortalama gelir düzeyinin yarısından daha az gelire sahip olduğu ve bu nedenle sosyal aktivitelere katılamadığı belirlenmiştir.
$III.$ Bazı bireylerin, içinde yaşadıkları toplumun genel yaşam standartlarına ve tüketim kalıplarına uyum sağlayamadıkları için kendilerini dışlanmış hissettikleri gözlemlenmiştir.

Bu bulgulardan hangileri 'göreli yoksulluk' (relatif yoksulluk) kavramı kapsamında değerlendirilebilir?

Toplumsal yapı; ekonomiden hukuka, aileden eğitime kadar pek çok farklı kurumun birbiriyle uyumlu veya çatışmalı ancak mutlaka etkileşim halinde olduğu bir ağı ifade eder. Bu bağlamda, bir toplumun üretim biçiminde meydana gelen köklü bir dönüşümün (örneğin tarımdan sanayiye geçiş), zaman içerisinde aile yapısının küçülmesine, eğitim beklentilerinin farklılaşmasına ve hukuk kurallarının sözleşmeye dayalı hale gelmesine yol açması toplumsal yapının hangi temel özelliğini en iyi şekilde yansıtır?

Toplumsal dışlanma, bireylerin veya grupların toplumsal yaşamın ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel alanlarından bütünüyle ya da kısmen mahrum kalması sürecidir. Bu olgu; geleneksel yoksulluk analizlerinden farklı olarak dinamik, çok boyutlu ve ilişkisel bir nitelik taşır. Dışlanmanın farklı boyutları birbirini besleyerek bireyi toplumun çeperine itebilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi toplumsal dışlanmanın "siyasal" boyutu ile doğrudan ilişkilidir?

Toplumsal tabakalaşma sistemleri; tabakalar arası geçişkenlik, statülerin kazanılma biçimi ve eşitsizliğin dayandığı meşruiyet kaynakları bakımından birbirinden ayrılır.

Orta Çağ Avrupa’sında yaygın olarak görülen 'zümre' (estate) sistemini, modern toplumların 'sınıf' yapısından ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal tabakalaşma literatüründe yer alan yaklaşımlardan ilki, toplumsal hiyerarşiyi toplumun bekası için zorunlu olan mevkilerin en liyakatli bireylerce doldurulmasını sağlayan bir ödüllendirme sistemi olarak tanımlarken; ikincisi, bu hiyerarşiyi kıt kaynakların kontrolünü elinde bulunduran grupların mevcut eşitsizlikleri ve kendi ayrıcalıklarını devam ettirme mekanizması olarak değerlendirmektedir.

Bu parçada özellikleri belirtilen tabakalaşma yaklaşımları aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Emekli bir işçinin çocuğu olan Selim, mülki idare amirliği sınavını kazanarak kaymakam olarak göreve başlamıştır. Selim Bey, görevindeki beşinci yılında hizmet gereği başka bir ilçeye yine kaymakam unvanıyla atanmıştır.

Selim Bey'in yaşadığı bu süreçteki toplumsal hareketlilik türleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Sosyolojik literatürde yoksulluk, sadece ekonomik bir yetersizlik olarak değil, aynı zamanda bireyin toplumsal yaşama katılım kapasitesi üzerinden de tanımlanmaktadır. Bu çerçevede yapılan "mutlak" ve "göreli" yoksulluk ayrımı, yoksulluğun ölçülmesinde kullanılan referans noktasına göre farklılık gösterir.

Buna göre;

$I.$ Bireyin biyolojik varlığını devam ettirebilmesi için gerekli olan asgari kalori ve barınma ihtiyacını karşılayamaması,
$II.$ Toplumun genel tüketim kalıplarının gerisinde kalınması ve kültürel faaliyetlere erişimin imkânsızlaşması,
$III.$ Gelir düzeyinin, içinde yaşanılan toplumun ortalama refah seviyesinin belirli bir yüzdesinin altında kalması

ifadelerinden hangileri göreli yoksulluk kavramının temel analiz çerçevesini oluşturur?

Bir üniversite profesörünün gelir düzeyi orta seviyede olmasına rağmen, toplumda yüksek bir saygınlığa (prestij) sahip olması ve belirli bir yaşam tarzını (kültürel tüketim, hitabet, sosyal çevre vb.) temsil etmesi; Max Weber'in çok boyutlu tabakalaşma kuramındaki hangi kavramın, 'sınıf' kavramından bağımsız bir hiyerarşi oluşturabildiğini kanıtlar?