Soru

Zorluk: ZorSağlandığı Para Cinsine Göre Kamu Borçları

Kamu borçlarının sınıflandırılmasında kullanılan geleneksel ölçütlerden biri de "sağlandığı para cinsi"dir. Günümüzde sermaye hareketlerinin serbestleşmesi, alacaklının ikametgâhı ile borcun sağlandığı para cinsi arasındaki klasik uyumu büyük ölçüde bozmuştur.

Bir ülkenin Hazinesi, yeni borçlanma stratejisi kapsamında iki farklı işlem gerçekleştirmiştir:
I. İşlem: Yurt dışı piyasalarda, tamamen yabancı uyruklu yatırımcılara satılmak üzere "ulusal para birimi" üzerinden tahvil ihraç edilmiştir.
II. İşlem: Yurt içi piyasalarda, yalnızca yerleşik ticari bankaların katıldığı ihalelerde "yabancı para (döviz)" üzerinden borçlanma senedi satılmıştır.

Sadece "sağlandığı para cinsi" ölçütü dikkate alındığında, bu borçlanma işlemleri ve devlete yüklediği makroekonomik riskler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. II. işlem sonucunda ihraç edilen senetler dış borç statüsünde kabul edilir ve hazine, bu borcun anapara ve faiz ödemelerinde kur riskini üstlenmek durumundadır.Cevap
  2. B
    I. işlem sonucunda ihraç edilen senetler dış borç olarak sınıflandırılır ve ulusal paranın değer kaybetmesi (devalüasyon) durumunda devletin reel borç yükü artış gösterir.
  3. C
    II. işlem yerleşik kurumlara yapıldığı için iç borç niteliği taşır ve Merkez Bankası gerektiğinde para basarak (emisyon) bu borçları doğrudan parasallaştırma imkânına sahiptir.
  4. D
    I. işlemin alacaklıları yabancı uyruklu olduğundan, sağlanan fonların üretim kapasitesini artıran projelerde kullanılması yasal bir zorunluluktur ve bu nedenle işlem verimli borç niteliği taşır.
  5. E
    Her iki işlemde de kullanılan ödeme aracının cinsi borcun vadesini doğrudan belirlediğinden; I. işlem kısa vadeli dalgalı borç, II. işlem ise uzun vadeli konsolide borç sınıfına dahil edilir.

Cevap

İkinci işlemde ihraç edilen senetlerin dış borç statüsünde kabul edilmesi ve hazinenin kur riskini üstlenmesi gerektiğini belirten seçenektir.
Kamu borçlarının 'sağlandığı para cinsi' ölçütüne göre sınıflandırılmasında, borcun kime satıldığı (alacaklının ikametgâhı) dikkate alınmaz. Sadece borcun hangi para birimi üzerinden ihraç edildiği önemlidir. Buna göre, ulusal para üzerinden ihraç edilen borçlar 'iç borç', yabancı para (döviz) üzerinden ihraç edilen borçlar ise 'dış borç' kabul edilir. Sorudaki ikinci işlem, yerleşik bankalara satılmasına rağmen döviz cinsinden olduğu için bu ölçüte göre dış borçtur. Yabancı parayla borçlanılması, devletin geri ödeme döneminde kurlardaki olası yükselişler nedeniyle 'kur riski' üstlenmesini zorunlu kılar. Bu nedenle, döviz cinsi ihracın dış borç sayılacağını ve kur riski barındırdığını ifade eden seçenek kesinlikle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki sınıflandırma ölçütünü tespit etme
Sorunun sadece 'sağlandığı para cinsi' ölçütüne göre çözülmesi gerektiği anlaşıldı.
Alacaklının ikametgâhı (kaynak) ölçütü ile para cinsi ölçütü farklı sonuçlar doğurabilir; istenen ölçütün netleştirilmesi hata yapılmasını önler.
2
Birinci işlemi sağlandığı para cinsi ölçütüne göre sınıflandırma
Yabancılara satılmasına rağmen 'ulusal para birimi' ile ihraç edildiği için bu işlem bir 'iç borç' niteliğindedir.
Para cinsi ölçütünde, sadece sözleşmeye konu olan ödeme aracına bakılır; ödeme ulusal para ile yapılacaksa iç borçtur.
3
İkinci işlemi sağlandığı para cinsi ölçütüne göre sınıflandırma
Yerleşiklere satılmasına rağmen 'yabancı para (döviz)' ile ihraç edildiği için bu işlem bir 'dış borç' niteliğindedir.
Borcun ödemesi yabancı para ile yapılacağından, devletin döviz bulma yükümlülüğü ve kur riski doğmaktadır.
4
Borç sınıflandırmalarının makroekonomik sonuçlarını değerlendirme
Döviz cinsinden olan dış borçlar (ikinci işlem), devalüasyon durumunda devletin borç yükünü artırırken; ulusal para cinsinden olan borçlar (birinci işlem), monetizasyon ve zımni itfa (enflasyon) ile hafifletilebilir.
Seçeneklerdeki kur riski ve reel borç yükü analizlerinin doğruluğunu teyit etmek için bu gereklidir.

Anahtar Kavram

Geleneksel tasnifte 'sağlandığı para cinsi' ölçütü uyarınca, alacaklının kimliğinden bağımsız olarak; ulusal para cinsinden borçlar iç borç, yabancı para (döviz) cinsinden borçlar ise dış borç olarak sınıflandırılır.
Bu soruyu puanla