Aşırı ısınan ve fiyatlar genel düzeyinin sürekli yukarı yönlü ivme kazandığı bir konjonktürde, ekonomi yönetimi makroekonomik dengeyi sağlamak amacıyla 'Denk Bütçe (Haavelmo) Çoğaltanı' prensibine dayanan iradi bir maliye politikası paketi açıklamıştır. Bu karar gereği, kamu harcamalarında ve vergilerde eş anlı olarak ve aynı miktarda indirime gidilecektir.
Uygulanacak bu politika setinin teorik mekanizması ve enflasyonla mücadelede harcama kısıntılarının niteliği (hiyerarşisi) dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi teorik olarak doğrudur?
- Denk bütçe daralması, milli geliri tam olarak kısılan harcama miktarı kadar düşürerek enflasyonist baskıyı hafifletir; bu süreçte uzun vadeli üretim kapasitesini korumak için kısıntı hiyerarşisinde öncelik yatırımlar yerine transfer ve cari harcamalara verilmelidir.Cevap
- BHarcama çarpanı ile vergi çarpanının toplamı sıfıra eşit olduğundan, vergi ve harcamaların aynı miktarda azaltılması milli gelir üzerinde hiçbir net etki yaratmayarak enflasyonla mücadelede tamamen etkisiz kalır.
- CAlınan bu eş anlı kısıntı kararı, ekonomideki fiyat artışlarına duyarlı olarak kendiliğinden devreye giren ve meclis (yasama) onayına ihtiyaç duymayan bir otomatik istikrar sağlayıcı mekanizmadır.
- DEnflasyonist açık dönemlerinde toplam talebi kısmak yerine, doğrudan transfer harcamalarını artırarak tüketicilerin azalan satın alma gücünü telafi etmek maliye politikasının temel kuralıdır.
- EKlasik iktisatçılara göre bu tür iradi harcama kısıntıları, ekonomiyi eksik istihdamdan tam istihdama taşımak için zorunludur ve bütçe açıklarının kapatılmasında birincil araç olarak kullanılmalıdır.
Cevap
Denk bütçe daralmasının milli geliri kısıntı kadar daraltacağı ve kısıntı önceliğinin yatırımlar yerine transfer/cari harcamalara verilmesi gerektiğini ifade eden seçenektir.
Haavelmo Teoremi (Denk Bütçe Çoğaltanı) uyarınca, devlet harcamaları ve vergileri eşit miktarda kıstığında, çarpan etkisi () gereği milli gelir, kısıntı yapılan mutlak değer kadar daralır. Bu daralma talep enflasyonunu frenler. Ayrıca maliye politikasında kural olarak; kısıntılara talebi doğrudan uyaran ancak üretime katkısı düşük olan transfer harcamalarından başlanmalı, cari harcamalarla devam edilmeli ve uzun vadeli arz potansiyelini düşüreceği için kamu yatırımları en son kısılmalıdır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Denk Bütçe Çoğaltanı ve Kamu Harcamalarının Kısılma Hiyerarşisi