Bir ülkede politika yapıcılar, makroekonomik istikrarı sağlamak amacıyla kamu bütçesinin büyüklüğünü değiştirmeden harcama kompozisyonunda önemli bir revizyona gitmiştir. Bu düzenlemeyle; düşük gelirli gruplara yapılan karşılıksız sosyal transfer ödemelerinin bütçe içindeki payı azaltılmış, buradan tasarruf edilen kaynağın tamamı uzun sürede tamamlanacak büyük ölçekli altyapı yatırımlarına (reel harcamalara) aktarılmıştır.
Ekonominin tam istihdam seviyesine yakın olduğu varsayımı altında, uygulanan bu maliye politikasının fiyat istikrarı üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi en geçerlidir?
- Reel harcamaların çarpan katsayısının transfer harcamalarına kıyasla daha yüksek olması nedeniyle kısa dönemde toplam talep ve enflasyonist baskı artar; uzun dönemde ise yatırımların üretim kapasitesini genişletmesiyle fiyat istikrarı olumlu yönde etkilenir.Cevap
- BSosyal transferlerdeki azalış, dar gelirli kesimin tüketimini anında kısacağı için kısa dönemde fiyatlar genel düzeyini düşürür; uzun dönemde ise yatırımların tamamlanmasıyla maliyet enflasyonu ortaya çıkar.
- CTransfer ödemeleri ile altyapı yatırımlarının her ikisi de Rozenberg sınıflandırmasına göre gerçek (reel) gider kabul edildiğinden, toplam bütçe hacmi değişmediği için fiyatlar genel düzeyi üzerinde herhangi bir net etki yaşanmaz.
- DAltyapı yatırımları nitelikleri gereği cari harcama grubunda yer aldığı için, ekonominin üretim potansiyeline katkı sağlamaz ve tam istihdam koşullarında kalıcı bir talep enflasyonuna neden olur.
- ETransfer harcamaları dar anlamda kamu gideri sayılmadığından, bu işlem bütçe hacminde net bir genişleme yaratır ve ekonomideki atıl kapasite durumuna bakılmaksızın doğrudan hiperenflasyonist bir etki doğurur.
Cevap
Reel harcamaların çarpan katsayısının transfer harcamalarına kıyasla daha yüksek olması nedeniyle kısa dönemde toplam talep ve enflasyonist baskı artarken; uzun dönemde yatırımların üretim kapasitesini genişletmesiyle fiyat istikrarının olumlu yönde etkilenmesi.
Maliye teorisinde reel harcamaların (örneğin yatırım harcamaları) çarpan katsayısı , transfer harcamalarının çarpan katsayısı ise formülüyle hesaplanır. Marjinal tüketim eğilimi () arasında bir değer aldığı için reel harcama çarpanı her zaman daha büyüktür. Bütçe hacmi değişmese bile, düşük çarpanlı transfer harcamalarından kısılan tutarın tamamı yüksek çarpanlı reel yatırımlara aktarıldığında ekonomide net bir toplam talep artışı meydana gelir. Ekonomi tam istihdama yakın olduğu için bu talep artışı kısa dönemde fiyatlar genel düzeyini yükselterek enflasyonist baskı yaratır. Ancak, uzun dönemde büyük ölçekli altyapı yatırımlarının tamamlanmasıyla ekonominin üretim kapasitesi (toplam arz eğrisi sağa kayarak) genişler. Bu yapısal kapasite artışı, birim maliyetleri düşürerek uzun vadede fiyat istikrarının tesis edilmesine yardımcı olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kamu harcamalarının kompozisyon değişimi ve çarpan mekanizması üzerinden fiyat istikrarına kısa ve uzun dönemli etkileri