Soru

Zorluk: ZorParafiskal Gelirler

Parafiskal (vergi benzeri) gelirler; sosyal güvenlik kurumları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, kendi özel amaçlarını ve hizmetlerini finanse etmek üzere üyelerinden tahsil ettikleri mali yükümlülüklerdir. Bu gelir türünün mali özellikleri ve bütçe hukuku içerisindeki yeri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi parafiskal gelirler ile ilgili doğru bir tespittir?

  1. Vergilere benzer şekilde devletin egemenlik gücüne dayalı bir cebir (zorlama) unsuru içermesine rağmen, elde edilen hasılatın genel bütçe dışında tutularak sadece belirli bir grubun (üyelerin) yararı için tahsis edilmesi.Cevap
  2. B
    Harçlar gibi sunulan somut bir kamu hizmetinin maliyetini tam olarak karşılama amacı taşıdığından, ödenen tutar ile sağlanan bireysel fayda arasında analitik bir eşitlik bulunması zorunludur.
  3. C
    Şerefiyeler gibi kamu harcamaları sonucunda taşınmaz sahiplerinin servetinde meydana gelen değer artışlarının bir kısmının kamuya aktarılması amacıyla sadece bir defaya mahsus olarak tahsil edilirler.
  4. D
    Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kurumsal özerkliği gereği, herhangi bir kanuni dayanağa ihtiyaç duyulmaksızın sadece kurum içi idari kararlar ve iradi katılım esasına göre toplanırlar.
  5. E
    Mali tekel gelirleri gibi devletin piyasaya doğrudan müdahalesi sonucunda elde edilen ve merkezi yönetim bütçesi içerisinde 'vergi dışı normal gelirler' kaleminde takip edilen gelirlerdir.

Cevap

Parafiskal gelirlerin vergilere benzer şekilde cebir unsuru içermesine rağmen, hasılatın genel bütçe dışında ve belirli bir grubun yararına tahsis edilmesi temel özelliğidir.
Parafiskal gelirlerin en temel ayırıcı özelliği, devletin egemenlik gücüne dayanarak toplanan zorunlu ödemeler olmalarına karşın, genel bütçe bütünlüğü dışında (bütçe dışı) tutulmaları ve sadece o geliri ödeyen grubun (örneğin sosyal güvenlik sistemi üyeleri veya meslek odası mensupları) ortak ihtiyaçları için harcanmalarıdır. Bu durum, bu gelirleri karşılıksız olan ve genel kamu hizmetlerine harcanan vergilerden kesin olarak ayırır.

Adım Adım Çözüm

1
Gelirin Kaynağını Belirleme
Parafiskal gelirlerin devlet hiyerarşisi dışındaki kamu tüzel kişileri (SGK, Odalar, Barolar) tarafından toplandığı saptanır.
Bu kurumların bütçe dışı özerk yapısı, gelirin hukuki statüsünü belirler.
2
Vergi ile Karşılaştırma
Zorlama (cebir) unsuru yönüyle vergiye benzediği, ancak harcanma yeri (grup yararı) ve bütçe konumu yönüyle vergiden ayrıldığı görülür.
Vergiler karşılıksızdır ve genel bütçeye giderek tüm toplumun hizmetinde kullanılır.
3
Bütçe İlkeleri ile İlişkilendirme
Gelirin belirli bir gider kalemine (grup hizmetine) özgülenmesi nedeniyle 'Adem-i Tahsis' ilkesine bir istisna olduğu sonucuna varılır.
Normal şartlarda genel bütçe gelirleri belirli bir hizmete önceden bağlanamaz.

Anahtar Kavram

Parafiskal Gelirlerin Bütçesel Özerkliği ve Tahsis Özelliği

Daha Fazla Pratik

Bütçe ilkelerinden 'Adem-i Tahsis' ve 'Bütçenin Birliği' ilkelerinin istisnalarını inceleyerek parafiskal gelirlerin bu yapıdaki yerini pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla