Examkin

Soru

Zorluk: ZorKamu Tercihi Teorisi, Anayasal İktisat ve Maliye Politikası

Kamu Tercihi Teorisi ve Anayasal İktisat okulu, politikacıların oy maksimizasyonu güdüsüyle hareket ettiği varsayımından yola çıkarak, demokratik süreçlerde kamu kesiminin rasyonel olmayan biçimde büyümesini (Leviathan hipotezi) "mali yanılsama" (fiscal illusion) kavramıyla açıklamaktadır. Mali yanılsama, seçmen-vergi mükelleflerinin kamu hizmetlerinin maliyetini hissetmemesine veya eksik algılamasına yol açarak bütçe açıklarının kronikleşmesine zemin hazırlar.

Buna göre, Anayasal İktisat yaklaşımı çerçevesinde, mali yanılsamayı en aza indirerek siyasal karar alıcıların bütçe kısıtını keyfi olarak gevşetmesini engelleyecek kurumsal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Ekonomik dalgalanmalara anında müdahale edebilmek için iradi (ihtiyari) maliye politikası yetkilerinin anayasal düzeyde esnetilmesi
  2. B
    Kamu harcamalarının finansmanında görünürlüğü düşük, çok çeşitli ve karmaşık dolaylı vergi türlerinin vergi sistemi içindeki ağırlığının artırılması
  3. C
    Artan oranlı gelir vergisi tarifesindeki gelir dilimlerinin enflasyona endekslenmeyerek mali sürüklenme etkisinin bir hasılat aracı olarak kullanılması
  4. Vergi ödemeleri ile sunulan kamu hizmetleri arasındaki fayda-maliyet bağını şeffaflaştıran "tahsis ilkesinin" katı bir biçimde uygulanmasıCevap
  5. E
    Cari vergi artışlarının siyasi maliyetinden kaçınmak amacıyla açık finansmanı (borçlanma) yöntemlerinin kurumsallaştırılması

Cevap

Vergi ödemeleri ile sunulan kamu hizmetleri arasındaki fayda-maliyet bağını şeffaflaştıran "tahsis ilkesinin" katı bir biçimde uygulanması.
Anayasal İktisat teorisine göre devletin rasyonel olmayan biçimde büyümesinin (Leviathan) en önemli nedeni bütçe sürecindeki 'adem-i tahsis' (genel havuz) kuralıdır. Bu kural yüzünden mükellef ödediği verginin hangi hizmete gittiğini bilemez ve maliyet algısını yitirir (mali yanılsama). James M. Buchanan gibi düşünürler, bütçede şeffaflığı sağlamak ve mali yanılsamayı kırmak için, Wicksell'in yaklaşımına dayanarak kamu hizmetlerinin spesifik, amaca özel vergilerle finanse edilmesini (tahsis ilkesi) katı bir kural olarak savunurlar. Bu sayede vergi ödeyen ile hizmetten yararlanan arasındaki bağ netleşir ve seçmen harcamayı kısıtlama yönünde rasyonel oy kullanır.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasal İktisat ve Kamu Tercihi Teorisinde 'mali yanılsama' (fiscal illusion) kavramının sonuçlarını tanımla.
Mali yanılsama, mükelleflerin ödedikleri vergiyi (maliyeti) eksik algılamasına ve kamu hizmeti talebini suni olarak artırmasına neden olur. Bu da Leviathan devletin (bütçenin aşırı büyümesi) temel sebebidir.
Soruda mali yanılsamayı 'azaltacak' ve bütçe kısıtını disipline edecek çözüm yöntemi istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki maliye politikası araçlarının mali yanılsama üzerindeki etkilerini analiz et.
İradi politikalar, karmaşık dolaylı vergiler, borçlanma (açık finansmanı) ve mali sürüklenme mükellefin yükünü gizlediği için mali yanılsamayı bizzat yaratan veya artıran unsurlardır.
Politikacıların oy maksimizasyonu saikiyle vergi yükünü seçmenden gizlemeye çalışacağı varsayılır.
3
Tahsis ilkesinin (earmarking) bütçe şeffaflığı ve maliyet-fayda bağı üzerindeki rolünü değerlendir.
Tahsis ilkesi, hangi verginin hangi hizmeti finanse ettiğini birebir eşleştirdiği için maliyeti görünür kılar (Knut Wicksell'in gönüllü mübadele ilkesi). Bu durum mali yanılsamayı ortadan kaldırarak devletin aşırı büyümesini engeller.
Maliyetin şeffaflaşması, seçmenin kamu harcaması talebinde rasyonel davranmasını sağlayan en önemli anayasal/kurumsal çözümdür.

Anahtar Kavram

Mali Yanılsama (Fiscal Illusion) ve Leviathan Hipotezi
Bu soruyu puanla

Konular

Kamu Tercihi Teorisi, Anayasal İktisat ve Maliye Politikası

Bu konudan daha fazla soru