Kamu maliyesi uzmanlarınca hazırlanan bir makroekonomik değerlendirme raporunda; ülkede uygulanan enflasyon hedeflemesi politikasının ciddi sapma gösterdiği ve yıllık enflasyonun %60 olarak gerçekleştiği belirtilmiştir. Aynı dönemde, işçi ve memur sendikalarıyla yapılan toplu sözleşmeler neticesinde, sabit gelirlilerin brüt nominal ücretlerine tam olarak gerçekleşen enflasyon oranında (%60) zam yapılmıştır. Ancak, gelir vergisi mevzuatında yer alan artan oranlı tarife dilimlerinin alt ve üst sınırları sabit bırakılarak enflasyona göre güncellenmemiştir.
Bu makroekonomik görünüm altında, sabit gelirlilerin durumu ve gelir dağılımı üzerindeki etkiye ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi kesin olarak doğrudur?
- Brüt nominal gelirleri enflasyonla aynı oranda artsa dahi, vergi dilimlerinin sabit kalması nedeniyle mali sürüklenmeye maruz kalacaklar ve ortalama vergi yükleri artacağından net reel harcanabilir gelirleri düşerek gelir dağılımında kayba uğrayacaklardır.Cevap
- BBrüt nominal ücret artışı enflasyon oranına eşitlendiği için reel satın alma güçleri eksiksiz korunacak, ancak enflasyon vergisi mekanizması sadece devletin reel vergi gelirlerini eritecektir.
- CGelir vergisi dilimlerinin sabit kalması formül esnekliği aracı olarak çalışacak ve enflasyonist baskıları azaltarak ücretlilerin fonksiyonel gelir dağılımındaki payını otomatik olarak artıracaktır.
- DNominal gelir artışı nedeniyle daha üst vergi dilimlerine geçilmesi, otomatik istikrar sağlayıcıların gelir dağılımını düzeltici etkisini tetikleyecek ve toplumdaki gelir eşitsizliğini azaltacaktır.
- ESabit gelirlilerin enflasyon oranında zam alması enflasyon vergisini tamamen ortadan kaldıracak ve vergi dilimlerinin güncellenmemesi yalnızca rantiyelerin net gelirlerini düşürecektir.
Cevap
Brüt nominal gelirleri enflasyonla aynı oranda artsa dahi, vergi dilimlerinin sabit kalması nedeniyle mali sürüklenmeye maruz kalacaklar ve ortalama vergi yükleri artacağından net reel harcanabilir gelirleri düşerek gelir dağılımında kayba uğrayacaklardır.
Artan oranlı gelir vergisi tarifesinin uygulandığı ekonomilerde, enflasyonist dönemlerde vergi dilimlerinin (matrahların) enflasyon oranında güncellenmemesi mali sürüklenmeye (fiscal drag) neden olur. Kişilerin brüt maaşları enflasyon oranında artsa bile, artan nominal gelirleri onları daha yüksek vergi dilimlerine sokar. Bu durum, kişilerin marjinal ve ortalama vergi oranlarını artırır. Sonuç olarak, vergi kesintisi sonrası ele geçen net nominal ücret enflasyonun gerisinde kalır. Reel satın alma gücü azalan sabit gelirliler (ücretliler), milli gelirden aldıkları pay açısından kayba uğrar ve gelir dağılımı aleyhlerine bozulur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Mali Sürüklenme (Fiscal Drag) ve Enflasyonun Bölüşüm Etkisi