Kamu tercihi literatüründe rant kollama (rent-seeking), kaynakların yeni bir değer yaratmak yerine mevcut gelirin bölüşümünü değiştirmek amacıyla harcanması olarak tanımlanır. Gordon Tullock, bu sürecin geleneksel iktisadi analizdeki 'Harberger Üçgeni'nden çok daha büyük bir toplumsal maliyete yol açtığını savunur.
Buna göre, rant kollama faaliyetlerinin iktisadi literatürde "negatif toplamlı bir oyun" (negative-sum game) olarak adlandırılmasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- Rantı elde etmek için kullanılan beşerî ve maddi sermayenin, üretken alanlardan çekilerek bir değer yaratmadan tüketilmesiCevap
- BSiyasal aktörlerin kendi aralarında oylama ticareti yaparak kamu harcamalarını toplumsal fayda gütmeden artırması
- CSeçmenlerin rasyonel bilgisizliği nedeniyle rant kollama faaliyetlerinin maliyetlerinin kamuoyu tarafından denetlenememesi
- DRant kollama sonucu oluşan gelirin, sadece kazanan ve kaybeden taraflar arasında bir 'sıfır toplamlı' transfer oluşturması
- EVergi mükelleflerinin mali aldanma içinde kalarak rant kollama harcamalarının kendi üzerlerindeki yükünü fark edememesi
Cevap
Rant kollama faaliyetlerinin negatif toplamlı bir oyun olarak nitelendirilmesinin temel nedeni, rantı elde etmek amacıyla harcanan lobi faaliyetleri, hukuk giderleri, bürokratik çabalar gibi reel kaynakların herhangi bir yeni değer üretimi yerine bölüşümü değiştirmeye ayrılması ve bu süreçte buharlaşmasıdır.
Rant kollama, üretken olmayan bir faaliyet türüdür. Gordon Tullock'un analizine göre, bir tekel rantını elde etmek için yarışan taraflar, lobi ve rüşvet gibi kanallar üzerinden kaynak tüketirler. Bu kaynaklar (beşerî sermaye, zaman, maddi fonlar) yeni bir mal veya hizmet üretimine katkı sağlamadığı için toplumun toplam serveti azalır. Bu nedenle, bir tarafın kazancı diğer tarafın kaybına eşit değildir; süreç sonunda toplumun toplam pastası küçüldüğü için bu bir 'negatif toplamlı oyun'dur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Rant Kollama ve Toplumsal İsraf (Rent-Seeking & Social Waste)