Küresel ölçekte yaşanan hammadde tedarik krizleri ve enerji darboğazları neticesinde, bir ülke ekonomisinde fiyatlar genel düzeyi hızla yükselirken aynı anda ekonomik büyüme durma noktasına gelmiştir. Bu maliyet enflasyonu ve durgunluk sarmalından (stagflasyon) çıkmak isteyen ekonomi yönetimi, temel bir yapısal reform olarak işgücü piyasasındaki 'vergi takozunu' (tax wedge) daraltma ve marjinal gelir vergisi oranlarını düşürme kararı almıştır.
Arz yönlü iktisat teorisi çerçevesinde değerlendirildiğinde, alınan bu politika kararının salt bir talep enflasyonuna dönüşmeyip mevcut krizi kalıcı olarak çözebilmesi için aşağıdaki aktarım mekanizmalarından hangisinin işlemesi teorik olarak zorunludur?
- Vergi indirimlerinin faktör getirilerinde yaratacağı ikame etkisinin, gelir etkisinden baskın çıkarak piyasadaki emek ve sermaye arzını artırmasıCevap
- BVergi yükü azalan hanehalklarının artan harcanabilir gelirlerini, çarpan mekanizması aracılığıyla doğrudan tüketim harcamalarına dönüştürmesi
- CDüşük vergi oranlarının yaratacağı kısmi bütçe açıklarının, enflasyon ile işsizlik arasındaki geleneksel ödünleşimi kısa dönem Phillips eğrisi üzerinde optimize etmesi
- DVergi takozunun daraltılmasının yanı sıra, dışlama etkisini engellemek amacıyla merkez bankasının para arzını eşanlı ve sürekli olarak artırması
- EDurgunluğu hızlıca aşabilmek adına, vergi indirimlerinden doğan kamu geliri kayıplarının telafi edilmeksizin otonom kamu yatırımlarının artırılmasıyla desteklenmesi
Cevap
Vergi indirimlerinin faktör getirilerinde yaratacağı ikame etkisinin, gelir etkisinden baskın çıkarak piyasadaki emek ve sermaye arzını artırması seçeneği doğru cevaptır.
Stagflasyon, enflasyon ile durgunluğun bir arada yaşandığı ve geleneksel Keynesyen talep yönetimi politikalarının çaresiz kaldığı bir krizdir. Arz yönlü iktisat yaklaşımı, bu sarmaldan çıkmak için 'vergi takozunun' daraltılması ve marjinal vergi oranlarının düşürülmesini önerir. Ancak bu politikanın talep enflasyonu yaratmadan başarılı olması, mikroekonomik düzeyde bireylerin tepkisine bağlıdır. Vergi oranları düştüğünde işgücünün net getirisi artar. Eğer yüksek net getiri, boş zamanın fırsat maliyetini artırıp kişiyi daha çok çalışmaya sevk ediyorsa (ikame etkisi), toplam emek arzı artar ve üretim genişler. Bu etkinin, bireyin zenginleştiğini hissedip daha az çalışmayı tercih etmesi durumundan (gelir etkisi) büyük olması, arz yönlü politikanın stagflasyonu çözebilmesi için temel teorik önkoşuldur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Arz Yönlü İktisatta Vergi İndirimleri ve İkame/Gelir Etkisi