Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorDevletin Yargı Bağışıklığı Teorileri (Mutlak ve Sınırlı)

A Devleti Savunma Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir teknoloji firması ile imzaladığı "gizli" ibareli bir sözleşme çerçevesinde, stratejik istihbarat toplama kapasitesine sahip gelişmiş bir gözetleme yazılımı satın almıştır. Sözleşme, özel hukuk hükümlerine tabi standart bir ticari alım-satım sözleşmesi olarak kurgulanmış; ancak yazılımın münhasıran A Devleti'nin milli güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılacağı açıkça belirtilmiştir. A Devleti'nin ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi üzerine, firma B Devleti mahkemelerinde alacak davası açmıştır.

Sınırlı (nisbi) yargı bağışıklığı teorisinin güncel uluslararası hukuktaki baskın uygulama kriterleri ve 2004 tarihli Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin BM Sözleşmesi ilkeleri dikkate alındığında, B Devleti mahkemelerinin bu uyuşmazlıktaki yetkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. İşlemin niteliği (bir ticari alım-satım sözleşmesi olması) esas alındığında, işlemin nihai amacı (milli güvenlik) ne olursa olsun A Devleti'nin yargı bağışıklığından yararlanamayacağı kabul edilir.Cevap
  2. B
    İşlemin nihai amacı devletin egemenlik yetkisinin (milli güvenlik) bir parçası olduğu için, işlemin hukuk tekniği bakımından özel hukuk sözleşmesiyle yapılmasına bakılmaksızın mutlak bağışıklık tanınır.
  3. C
    Devletin egemenlik yetkisi (acta jure imperii) kapsamında değerlendirilen stratejik alımlarda, işlemin ticari niteliği bağışıklığın kaldırılması için yeterli bir hukuki gerekçe teşkil etmez.
  4. D
    Modern uygulamada, devletin bir ticari sözleşmeye taraf olması durumunda yargı bağışıklığının kalkması için sözleşmede yargı yetkisinin açıkça kabul edildiğine dair bir klozun bulunması zorunludur.
  5. E
    Sözleşmedeki 'gizli' ibaresi ve işlemin savunma sanayiine ilişkin olması, işlemin doğası gereği bir kamu hizmeti (jure imperii) sayılmasına yol açar ve yerel mahkemeler yargı yetkisini kullanamaz.

Cevap

İşlemin niteliği (bir ticari alım-satım sözleşmesi olması) esas alındığında, işlemin nihai amacı (milli güvenlik) ne olursa olsun devletin yargı bağışıklığından yararlanamayacağı kabul edilir.
Sınırlı (nisbi) yargı bağışıklığı teorisinin güncel uygulamasında, bir işlemin devletin egemenlik yetkisi kapsamında mı (*acta jure imperii*) yoksa ticari bir işlem mi (*acta jure gestionis*) olduğunu belirlemek için 'işlemin niteliği' (*nature of the act*) kriteri uygulanır. Bir alım-satım sözleşmesi, bir özel hukuk kişisi tarafından da yapılabilecek nitelikte bir hukuki formdur. Yazılımın milli güvenlik amacıyla kullanılacak olması işlemin 'amacını' teşkil eder; ancak bu amaç işlemin ticari niteliğini hukuken değiştirmez. Dolayısıyla, devlet ticari bir işleme taraf olduğu için yargı bağışıklığından yararlanamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlık konusu işlemin türünü belirle.
İşlem, bir özel hukuk kişisiyle yapılan 'ticari alım-satım sözleşmesi'dir.
Yargı bağışıklığı analizinde ilk adım, işlemin hukuki karakterini saptamaktır.
2
Sınırlı bağışıklık teorisinin uygulama kriterini seç.
Modern hukukta 'işlemin niteliği' (*nature of the act*) kriteri, 'işlemin amacı' (*purpose of the act*) kriterine üstündür.
Uluslararası teamül hukuku ve 2004 BM Sözleşmesi, devletlerin ticari işlemlerinde bağışıklığı niteliğe göre kısıtlar.
3
Amacın nitelik üzerindeki etkisini değerlendir.
İstihbarat veya milli güvenlik gibi 'egemen' bir amaç, işlemin 'ticari sözleşme' olma niteliğini ortadan kaldırmaz.
Bir devlet, özel bir şahsın yapabileceği bir işlemi yapıyorsa (*jure gestionis*), amacın kamu yararı olması yargı yetkisini engellemez.
4
Yargı bağışıklığı sonucuna ulaş.
A Devleti'nin yargı bağışıklığı yoktur ve B Devleti mahkemeleri davaya bakabilir.
Ticari sözleşmeler sınırlı bağışıklık teorisinin en temel istisnasını oluşturur.

Anahtar Kavram

İşlemin Niteliği Testi (Nature of the Act Test)

İpuçları

1
Devletin her işlemi egemenlik yetkisi kapsamında değildir; bazı işlemler 'ticari' (private) nitelik taşır.
2
Sınırlı bağışıklık teorisinde uyuşmazlığın çözümü için işlemin 'amacına' mı yoksa 'niteliğine' mi bakıldığını hatırlayın.
3
Milli güvenlik işlemin amacıdır; alım-satım sözleşmesi ise işlemin hukuki niteliğidir. Modern hukuk niteliği esas alır.

Daha Fazla Pratik

Devletin icra bağışıklığı ile yargı bağışıklığı arasındaki farkları ve bir devletin ticari mallarına karşı icra takibi yapılıp yapılamayacağını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Devletin Yargı Bağışıklığı Teorileri (Mutlak ve Sınırlı)