A Devleti, B Devleti sınırları içerisinde bulunan ve kültürel tanıtım faaliyetleri yürüten kamu binasının giriş katını, özel bir işletmeciye restoran olarak kullanılmak üzere kiraya vermiştir. Sözleşme hükümlerine uyulmadığı gerekçesiyle restoran işletmecisi tarafından B Devleti mahkemelerinde A Devleti aleyhine tazminat davası açılmıştır. A Devleti, söz konusu binanın mülkiyetinin kendisine ait olduğunu ve binanın genel kullanım amacının kültürel diplomasi (kamu hizmeti) olduğunu ileri sürerek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.
Günümüz uluslararası hukukunda genel kabul gören sınırlı yargı bağışıklığı teorisi ve yerleşik mahkeme içtihatları dikkate alındığında, bu uyuşmazlığın hukuki sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- Yapılan kiralama işlemi özel hukuk karakterli ticari bir tasarruf (jure gestionis) niteliğinde olduğundan, A Devleti bu uyuşmazlıkta yargı bağışıklığından yararlanamaz.Cevap
- BBinanın nihai kullanım amacı kültürel diplomasi ve kamu hizmeti olduğundan, işlemin amacına bakılarak A Devleti'ne mutlak yargı bağışıklığı tanınmalıdır.
- CDevletlerin yabancı bir devlet ülkesindeki tüm taşınmaz malları ve bunlara ilişkin işlemleri egemenlik hakkı kapsamında kabul edildiğinden, B Devleti mahkemeleri davayı reddetmelidir.
- DYargı bağışıklığı sadece devletin diplomatik temsilcilerine tanınan bir hak olduğundan, devletin tüzel kişiliği doğrudan yerel mahkemelerin yargı yetkisine tabidir.
- EKira sözleşmesi uluslararası bir antlaşma niteliği taşımadığından, uyuşmazlık ancak uluslararası tahkim yoluyla çözülebilir ve yerel mahkemelerin yetkisi hiçbir şekilde bulunmaz.
Cevap
Yapılan kiralama işlemi özel hukuk karakterli ticari bir tasarruf (jure gestionis) niteliğinde olduğundan, devletin yargı bağışıklığından yararlanamayacağını belirten seçenek doğrudur.
Sınırlı yargı bağışıklığı teorisine göre, bir devletin yabancı bir devlet mahkemesinde yargılanamaması ancak 'egemenlik tasarrufları' () için geçerlidir. Bir restoran işletmecisine yer kiralamak, devletin egemenlik gücünü kullanmasını gerektirmeyen, özel hukuk kişilerinin de yapabileceği ticari bir işlemdir (). Bu nedenle, işlemin amacı kültürel diplomasi olsa dahi, işlemin niteliği ticari olduğu için devlet bağışıklıktan yararlanamaz.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sınırlı Yargı Bağışıklığı: İşlemin Niteliği (Nature) vs. Amacı (Purpose)
İpuçları
1
Uluslararası hukukta devletin iki tür tasarrufu vardır: Egemenlik tasarrufları ve ticari tasarruflar.
2
Bir devletin bağışıklıktan yararlanıp yararlanmayacağına karar verirken, yaptığı işlemin bir özel kişi tarafından da yapılıp yapılamayacağına bakılır.
3
Kira sözleşmesi yapmak, bir devletin egemenlik gücünü (imperium) değil, ticari kapasitesini kullandığını gösterir.
Daha Fazla Pratik
Devletin icra bağışıklığı ile yargı bağışıklığı arasındaki farkları ve bir devletin malvarlığına el konulup konulamayacağı konusunu inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s