Uluslararası hukuk doktrininde "türev kaynaklar" (derivative sources) veya "ikincil mevzuat" olarak nitelendirilen uluslararası örgüt kararları, hukuki geçerliliklerini örgütün kurucu antlaşmasından almaktadır. Birleşmiş Milletler (BM) sistemi özelinde, Genel Kurul kararlarının hukuki mahiyeti değerlendirilirken, kararın "içsel" (internal) veya "dışsal" (external) bir işleyişe yönelik olması, bağlayıcılık kapasitesini doğrudan etkilemektedir.
Buna göre, BM Genel Kurulu kararlarının hukuki niteliği ve uluslararası hukuk kaynakları arasındaki yeri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Genel Kurul'un örgüt içi işleyişe (bütçe, üyelik, organ seçimi) yönelik kararları tüm üye devletler için hukuken bağlayıcıyken; genel nitelikli tavsiye kararları dışsal olarak bağlayıcı değildir ancak teamül hukukunun oluşumuna yönelik 'opinio juris' kanıtı teşkil edebilir.Cevap
- BUluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinde açıkça zikredilmeleri nedeniyle, Genel Kurul tarafından oybirliği ile alınan kararlar 'hukukun genel ilkeleri' kategorisinde kabul edilerek asli bir hukuk kaynağı statüsüne sahip olur.
- CGenel Kurul kararları, Birleşmiş Milletler Şartı'ndan bağımsız birer asli kaynak niteliğinde olup, uluslararası barış ve güvenliği ilgilendiren tüm normatif düzenlemelerde Güvenlik Konseyi kararlarıyla hiyerarşik olarak eşdeğerdir.
- DGenel Kurul tarafından kabul edilen 'Deklarasyonlar', BM Şartı'nın 103. maddesi uyarınca Jus Cogens (emredici kural) niteliği taşır ve bu kararlara aykırı hiçbir uluslararası antlaşma geçerli kabul edilemez.
- EGenel Kurul kararları, uluslararası hukuk hiyerarşisinde 'yardımcı kaynak' (subsidiary sources) statüsündedir ve bu yönüyle doktrin (öğreti) ve yargı kararlarıyla aynı hukuki değere sahiptir.
Cevap
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun bütçe, üyelik ve organ seçimleri gibi örgüt içi idari kararları üye devletler için bağlayıcıdır; buna karşın genel nitelikli tavsiye kararları kural olarak dışsal bir bağlayıcılığa sahip olmasa da uluslararası yapılageliş (teamül) hukukunun oluşumunda 'opinio juris' (hukuk olduğu inancı) kanıtı olarak işlev görebilir.
Doğru olan değerlendirme, BM Genel Kurulu kararlarını ikiye ayıran yaklaşımdır. Örgütün kurumsal varlığını sürdürmesi için gerekli olan idari kararlar (bütçenin onaylanması, üye kabulü, Genel Sekreter atanması gibi) hukuken kesin bağlayıcıdır. Öte yandan, devletlerin genel davranışlarını düzenlemeye yönelik kararlar kural olarak tavsiye niteliğinde olup 'yumuşak hukuk' (soft law) olarak adlandırılır. Bu kararlar, zamanla devlet uygulamasına dönüşürse teamül hukuku kaynağı haline gelebilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Uluslararası Örgüt Kararlarının Türev Niteliği ve İçsel Bağlayıcılık
Daha Fazla Pratik
Güvenlik Konseyi'nin 7. Bölüm altındaki bağlayıcı kararları ile Genel Kurul'un 'Barış İçin Birleşme' çözümü arasındaki hukuki ilişkiyi inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s