Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorDevletin Yargı Bağışıklığı Teorileri (Mutlak ve Sınırlı)

A Devleti Savunma Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir finansal yatırım grubuyla, stratejik sınır güvenliği yazılımlarının finansmanında kullanılmak üzere kapsamlı bir kredi sözleşmesi akdetmiştir. Sözleşme; faiz oranları, geri ödeme takvimi ve temerrüt hükümleri bakımından uluslararası finans piyasalarındaki standart ticari formlara uygun olarak düzenlenmiş ve uyuşmazlık çözümünde özel hukuk usulleri öngörülmüştür. Kredinin geri ödenmemesi üzerine B Devleti mahkemelerinde açılan davada A Devleti; söz konusu kaynağın münhasıran milli savunma gibi devletin temel egemenlik fonksiyonları için temin edildiğini, bu nedenle işlemin bir 'egemenlik tasarrufu' (jurejure imperiiimperii) sayılması gerektiğini ileri sürerek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.

Sınırlı (nisbi) yargı bağışıklığı teorisinin modern uygulamaları ve 2004 tarihli Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin BM Sözleşmesi'ndeki ölçütler dikkate alındığında, mahkemenin yargı bağışıklığı itirazına ilişkin vereceği kararın hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

  1. A
    İşlemin nihai amacı devletin bekası ve savunması ile doğrudan ilgili olduğundan, işlemin hukuki niteliğine bakılmaksızın mutlak yargı bağışıklığı kuralı uyarınca dava reddedilmelidir.
  2. Modern sınırlı bağışıklık hukukunda bir işlemin ticari niteliği saptanırken işlemin 'amacına' değil, işlemin 'hukuki niteliğine' öncelik verilmesi (Nitelik Testi) gerektiğinden, standart bir özel hukuk sözleşmesi olan bu işlem nedeniyle bağışıklık tanınmamalıdır.Cevap
  3. C
    Devletlerin egemen eşitliği ilkesi gereği, yabancı bir devletin kamu hizmeti amacıyla yaptığı borçlanmaların yerel mahkemelerde dava konusu edilmesi ancak devletin 'icra bağışıklığından' açıkça feragat etmesi halinde mümkündür.
  4. D
    Uluslararası teamül hukukunda 'amaç testi' ve 'nitelik testi' hiyerarşik olarak eş değer kabul edildiğinden, uyuşmazlık konusu işlemin savunma amacına hizmet etmesi bağışıklık tanınması için yeterli bir karine teşkil eder.
  5. E
    Mahkemenin yargı yetkisi, ancak A Devleti'nin B Devleti sınırları içerisinde ticari bir taşınmazı bulunması ve bu taşınmazın işlemle doğrudan ilişkili olması durumunda doğacaktır.

Cevap

Doğru yanıt, bir işlemin ticari niteliği belirlenirken işlemin 'amacına' değil 'hukuki niteliğine' öncelik verilmesi gerektiğini belirten seçenektir.
Doğru cevap, sınırlı yargı bağışıklığı teorisinin temel direği olan 'nitelik testi'ni (nature test) temel almaktadır. Uluslararası hukukta, bir devletin başka bir devletin mahkemelerinden bağışık olabilmesi için işlemin bir 'egemenlik tasarrufu' (jurejure imperiiimperii) olması gerekir. Kredi sözleşmeleri, nitelikleri gereği bir özel hukuk kişisinin de taraf olabileceği ticari işlemler (jurejure gestionisgestionis) olarak kabul edilir. 2004 tarihli BM Sözleşmesi, işlemin ticari olup olmadığına karar verilirken işlemin amacına değil, öncelikle işlemin niteliğine bakılmasını emreder. Bu nedenle, paranın savunma hizmetinde kullanılacak olması (amaç), işlemin ticari niteliğini (kredi sözleşmesi) ortadan kaldırmaz ve bağışıklık tanınmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlık konusunun hangi bağışıklık türüne girdiğini tespit et.
Dava, yabancı bir devletin yerel mahkemede yargılanıp yargılanamayacağına ilişkindir, bu nedenle konu 'yargı bağışıklığı'dır.
Yargı bağışıklığı (jurisdictional immunity) ve icra bağışıklığı (execution immunity) ayrımı, davanın görülebilirlik aşamasında kritiktir.
2
Modern uluslararası hukukta geçerli olan bağışıklık teorisini belirle.
Sınırlı (nisbi) yargı bağışıklığı teorisi geçerlidir.
Devletlerin ticari hayata artan katılımı nedeniyle mutlak bağışıklık terkedilmiş, egemenlik tasarrufu (jurejure imperiiimperii) ve ticari tasarruf (jurejure gestionisgestionis) ayrımı getirilmiştir.
3
Ticari tasarrufu belirlemek için kullanılan testleri (Nitelik vs. Amaç) karşılaştır.
Modern uygulamalarda (özellikle 2004 BM Sözleşmesi m. 2/2) 'Nitelik Testi' esastır.
Amaç testi sübjektiftir ve devletlerin her ticari işlemi kamusal bir gerekçeyle (savunma, eğitim vb.) bağışıklık kapsamına sokmasına yol açabilir; nitelik testi ise işlemin hukuk tekniği bakımından bir özel kişi tarafından yapılıp yapılamayacağına bakar.
4
Senaryodaki kredi sözleşmesini bu testlere göre değerlendir.
Kredi sözleşmesi, niteliği itibarıyla ticari bir işlemdir (jurejure gestionisgestionis). Savunma amacıyla yapılmış olması bu niteliği değiştirmez.
Standart finansal formlar ve ticari şartlar içeren bir borçlanma, egemenliğin özüne ilişkin bir tasarruf değil, piyasa koşullarında gerçekleşen bir işlemdir.

Anahtar Kavram

Sınırlı Yargı Bağışıklığında Nitelik Testi (Nature Test)

Daha Fazla Pratik

Devletin icra bağışıklığının sınırlarını ve yargı bağışıklığından feragat edilmesinin icra bağışıklığından da feragat anlamına gelip gelmediğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Devletin Yargı Bağışıklığı Teorileri (Mutlak ve Sınırlı)