Examkin

Soru

Zorluk: OrtaYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Uluslararası Adalet Divanı (UADUAD) Statüsü çerçevesinde Divan'ın yargı yetkisinin (jurisdictionjurisdiction) kuruluşu ve tarafların bu yetkiye tabi olma usulleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hukukî açıdan doğrudur?

  1. Divan'ın çekişmeli bir uyuşmazlığı karara bağlayabilmesi için tarafların rızasına ihtiyaç duyulur; BMBM Şartı'na ve dolayısıyla Divan Statüsü'ne taraf olmak, Divan'ın yargı yetkisinin kendiliğinden ve zorunlu olarak kabul edildiği anlamına gelmez.Cevap
  2. B
    Birleşmiş Milletler (BMBM) Güvenlik Konseyi, uyuşmazlık halindeki taraflara rızaları olmasa dahi Divan'ın zorunlu yargı yetkisini dayatma ve uyuşmazlığı kesin olarak karara bağlatma yetkisine sahiptir.
  3. C
    Devletler, uluslararası toplumun ortak menfaatini ilgilendiren hukukî konularda Divan'dan doğrudan danışma görüşü (advisory opinionadvisory \ opinion) talep etme yetkisine sahip temel hukukî süjelerdir.
  4. D
    Divan'ın yargı yetkisi sadece uyuşmazlık çıktıktan sonra imzalanan bir özel anlaşma (compromiscompromis) ile tesis edilebilir; uyuşmazlık öncesinde genel bir kabul beyanı verilmesi hukuken mümkün değildir.
  5. E
    Divan, kendi yargı yetkisiyle ilgili bir itiraz öne sürüldüğünde bu hususta karar verme (competence−competencecompetence-competence) yetkisine sahip değildir; yetki tartışmaları BMBM Genel Kurulu'nca çözülür.

Cevap

Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi ihtiyari (isteğe bağlı) olup, bir devletin Divan Statüsü'ne taraf olması, onun tüm uyuşmazlıklarda Divan'ın yargı yetkisini otomatik olarak kabul ettiği anlamına gelmez; uyuşmazlık bazında veya genel bir beyanla rıza verilmesi şarttır.
Doğru ifade, uluslararası hukukun temel prensibi olan rıza ilkesini yansıtmaktadır. Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi 'zorunlu' (compulsory) değil, 'ihtiyari'dir. Bir devlet BM üyesi olduğunda otomatik olarak Divan Statüsü'ne de taraf olur (BM Şartı Md. 93), fakat bu üyelik o devletin taraf olduğu her uyuşmazlığın rızası dışında Divan önüne götürülebileceği anlamına gelmez. Yetkinin kurulması için Statü'nün 36. maddesinde öngörülen yöntemlerden biriyle devletin rızasını beyan etmiş olması şarttır.

Adım Adım Çözüm

1
Statü Üyeliği ve Yargı Yetkisi Ayrımının Analizi
BM üyeleri kendiliğinden Divan Statüsü'ne taraftır ancak bu durum 36. madde uyarınca yargı yetkisinin zorunlu kabul edildiği anlamına gelmez.
Uluslararası hukukta devletlerin egemen eşitliği ilkesi gereği, rızaları olmadan yargısal bir mercie zorla çekilemezler.
2
Yargı Yetkisinin Tesis Yöntemlerinin İncelenmesi
Yargı yetkisi; özel anlaşma (tahkimname), antlaşma hükümleri, Seçimlik Şart (Md. 36/2) veya zımni kabul (forum prorogatum) ile kurulabilir.
Rızanın hangi şekillerde tezahür edebileceğinin belirlenmesi gerekir.
3
Danışma Görüşü ve Çekişmeli Davaların Karşılaştırılması
Çekişmeli davalarda sadece devletler taraf olabilirken (Md. 34), danışma görüşlerini sadece uluslararası örgüt/organlar isteyebilir (Md. 65).
Subjektif hak arama ile hukuki istişare arasındaki farkın ayırt edilmesi.

Anahtar Kavram

Rıza İlkesi ve İhtiyari Yargı Yetkisi

İpuçları

1
Uluslararası yargı mercilerinin bir uyuşmazlığa bakabilmesi için 'tarafların rızası' kuralını hatırlayın.
2
Birleşmiş Milletler Şartı'na taraf olmak ile Divan'ın uyuşmazlıkları karara bağlama yetkisi arasındaki ayrımı düşünün.

Daha Fazla Pratik

Divan'ın yargı yetkisini kabul yöntemlerinden olan 'Seçimlik Şart' (Md. 36/2) kapsamındaki 'karşılıklılık' (reciprocity) ve 'çekinceler' (reservations) konularını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)