Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36/2. maddesi uyarınca "Seçimlik Şart"ı (Optional Clause) kabul eden A ve B devletleri arasında bir kıta sahanlığı sınırlandırması uyuşmazlığı ortaya çıkmıştır. A Devleti, Seçimlik Şart'ı kabul beyanında "deniz sınırlarının belirlenmesine ilişkin uyuşmazlıkları" Divan'ın yetkisi dışında bırakan bir çekince koymuştur. B Devleti ise herhangi bir çekince koymaksızın Divan'ın yargı yetkisini genel olarak kabul etmiştir. B Devleti, söz konusu uyuşmazlığı tek taraflı bir başvuru ile Divan'ın önüne getirmiştir.
Bu hukuki duruma göre, UAD'nin yargı yetkisi ve davanın görülebilirliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- ADivan yargı yetkisine sahiptir; çünkü B Devleti'nin beyanı genel niteliktedir ve davanın açıldığı tarihte her iki devlet de Seçimlik Şart'a taraftır.
- Divan yargı yetkisine sahip değildir; zira karşılıklılık (reciprocity) ilkesi gereğince, Divan'ın yetkisi her iki devletin kabul beyanlarının örtüştüğü en dar alanla sınırlıdır.Cevap
- CA Devleti'nin koyduğu çekince geçersizdir; çünkü BM Şartı'na göre Seçimlik Şart'ı kabul eden devletler uyuşmazlık türü ayrımı yapamazlar.
- DDivan, uyuşmazlığın esasına girmeden önce B Devleti'nin de benzer bir çekince koyup koymadığını incelemeksizin, sadece A Devleti'nin rızasının varlığını esas alarak yetki kararı verir.
- EDivan yetkilidir; ancak davanın görülebilirliği için öncelikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin uyuşmazlığın 'hukuki' bir nitelik taşıdığına dair tavsiye kararı alması gerekir.
Cevap
Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi karşılıklılık ilkesine dayanır ve bu ilke uyarınca Divan, ancak her iki tarafın rızasının örtüştüğü (ortak payda) uyuşmazlıklarda yetkilidir; dolayısıyla A devletinin deniz sınırlarına koyduğu çekince nedeniyle Divan bu davada yetkisizdir.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 36/2. maddesinde düzenlenen 'Seçimlik Şart' mekanizmasında yargı yetkisi karşılıklılık (reciprocity) esasına dayanır. Buna göre, bir devletin kendi beyanına koyduğu çekince, uyuşmazlığın diğer tarafı için de hüküm ifade eder. Divan'ın yargı yetkisi, her iki tarafın beyanlarının çakıştığı 'en dar ortak alan' ile sınırlıdır. Olayda A Devleti deniz sınırlarını yetki dışı bıraktığı için, bu konu her iki devlet arasındaki ilişkide Divan'ın yetki alanı dışında kalır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Karşılıklılık İlkesi (Principle of Reciprocity)
Daha Fazla Pratik
UAD'nin 'danışma görüşü' (advisory opinion) yetkisi ile 'çekişmeli davalar' (contentious cases) arasındaki farkları ve bu süreçlerde kimlerin taraf olabileceğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s