Examkin

Soru

Zorluk: ZorYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü’nün 36/2. maddesi (Seçimlik Kural/Zorunlu Yargı Yetkisi) çerçevesinde; XX Devleti "deniz alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin uyuşmazlıklar hariç" olmak üzere Divan’ın zorunlu yargı yetkisini kabul ettiğini bildirmiştir. YY Devleti ise herhangi bir kısıtlama veya çekince (rezervasyon) öngörmeden Divan’ın zorunlu yargı yetkisini tanıdığını beyan etmiştir. İki devlet arasında yaşanan bir kıta sahanlığı uyuşmazlığı üzerine YY Devleti, XX Devleti’ne karşı Divan’da dava açmıştır.

Buna göre, Divan’ın bu uyuşmazlıktaki yargı yetkisiyle ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Divan yetkilidir; çünkü uyuşmazlığı Divan'ın önüne getiren (davacı) devletin uyuşmazlık konusu üzerinde herhangi bir kısıtlaması bulunmamaktadır.
  2. Divan yetkisizdir; çünkü karşılıklılık (reciprocity) ilkesi uyarınca, bir devlet diğer bir devleti ancak her iki devletin de kabul ettiği ortak yargı yetkisi alanında dava edebilir.Cevap
  3. C
    Divan yetkilidir; zira zorunlu yargı yetkisini kabul eden devletler arasındaki uyuşmazlıklar, ancak her iki tarafın da aynı konuda özdeş çekinceleri varsa Divan'ın yetki alanı dışına çıkar.
  4. D
    Divan yetkisizdir; ancak bu durum çekincelerden değil, BM Şartı uyarınca deniz hukuku uyuşmazlıklarının öncelikle siyasi müzakere yoluyla çözülmesinin zorunlu olmasından kaynaklanır.
  5. E
    Divan yetkilidir; zira Statü’nün 36/2. maddesi devletlere uyuşmazlık bazlı (ratione materiae) çekince koyma hakkı tanımamış, sadece süre bazlı kısıtlamalara izin vermiştir.

Cevap

Divan yetkisizdir; çünkü karşılıklılık (reciprocity) ilkesi uyarınca, uyuşmazlık her iki devletin de kabul ettiği ortak yargı yetkisi alanına girmemektedir.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 36. maddesi uyarınca, zorunlu yargı yetkisini kabul eden devletler arasındaki bir uyuşmazlıkta Divan'ın yetkili olabilmesi için, uyuşmazlık konusunun her iki tarafın iradesinin örtüştüğü alanda kalması gerekir. 'Karşılıklılık' ilkesi gereği, davalı devlet kendi beyanındaki çekinceleri ileri sürebileceği gibi, davacı devletin beyanındaki kısıtlamalardan da yararlanabilir. Senaryoda X Devleti deniz sınırlandırmasını hariç tuttuğu için, bu uyuşmazlıkta Divan'ın her iki tarafın rızasına dayanan ortak bir yetki alanı oluşmamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlığın dayandığı hukuki temeli belirle.
Uyuşmazlık UAD Statüsü Madde 36/2 (Seçimlik Kural) kapsamında 'zorunlu yargı yetkisi' beyanlarına dayanmaktadır.
Davanın rıza temelini anlamak için beyanların kapsamı incelenmelidir.
2
Karşılıklılık (Reciprocity) ilkesini uygula.
Divan'ın yargı yetkisi, ancak iki devletin beyanlarının çakıştığı 'en dar ortak alan' (minimum common denominator) üzerinde kurulabilir.
Uluslararası hukukta hiçbir devlet, rızası olmayan bir konuda yargılanmaya zorlanamaz.
3
Çekincelerin etkisini değerlendir.
X Devleti deniz sınırlandırmasını hariç tuttuğu için, Y Devleti de (kendi beyanında çekince olmasa bile) karşılıklılık gereği bu çekinceye dayanabilir. Dolayısıyla uyuşmazlık Divan'ın yetki alanı dışındadır.
Davalı devletin koyduğu bir çekince, uyuşmazlığın esasını yetki alanı dışına çıkarır.

Anahtar Kavram

UAD Zorunlu Yargı Yetkisinde Karşılıklılık İlkesi
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)