Examkin

Soru

Zorluk: OrtaYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Uluslararası alanda faaliyet gösteren ve çevre haklarını savunan bir Sivil Toplum Kuruluşu (STK), K Devleti'nin okyanusa nükleer atık boşaltma faaliyetlerinin uluslararası çevre hukukunu ihlal ettiği gerekçesiyle Uluslararası Adalet Divanına (UAD) başvurarak dava açmak istemektedir. Öte yandan, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu da nükleer atıkların okyanuslara dökülmesinin uluslararası hukuktaki durumu hakkında Divan'dan hukuki bir değerlendirme talep etmeyi gündemine almıştır.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü çerçevesinde, bu duruma ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    STK, uluslararası toplumun ortak menfaatini ilgilendiren konularda uluslararası hukukun doğrudan süjesi kabul edildiğinden, K Devleti'ne karşı doğrudan çekişmeli yargı yoluna başvurabilir.
  2. B
    Uyuşmazlık evrensel çevre felaketi riskini barındırdığı için Divan'ın yargı yetkisi otomatik olarak zorunlu hâle gelir ve K Devleti'nin ihtiyari yetki bildiriminde bulunmasına gerek kalmaz.
  3. Sadece devletler Divan önündeki davalarda taraf olabileceğinden STK'nin dava açma ehliyeti yoktur; ancak BM Genel Kurulu hukuki bir sorun hakkında Divan'dan danışma görüşü isteyebilir.Cevap
  4. D
    BM Genel Kurulunun nükleer atıklar konusunda Divan'dan danışma görüşü isteyebilmesi için, faaliyetin sahibi olan K Devleti'nin sürece açık rıza göstermiş olması hukuken zorunludur.
  5. E
    Çevrenin korunmasına ilişkin kurallar emredici norm (jus cogens) niteliği taşıdığından, Divan herhangi bir tarafın başvurusu üzerine K Devleti aleyhine doğrudan bağlayıcı karar alma yetkisine sahiptir.

Cevap

Sadece devletlerin taraf olma ehliyeti bulunduğu için STK dava açamaz; ancak BM Genel Kurulu danışma görüşü talep edebilir.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü Madde 34/1 uyarınca, Divan önündeki davalarda yalnızca devletler taraf olabilir. Bu nedenle sivil toplum kuruluşlarının, uluslararası şirketlerin veya bireylerin doğrudan Divan'a başvurarak dava açma ehliyeti bulunmamaktadır. Öte yandan, BM Antlaşması Madde 96'ya göre BM Genel Kurulu veya Güvenlik Konseyi herhangi bir hukuki konu hakkında Divan'dan danışma görüşü (advisory opinion) isteyebilir. Bu yetki ilgili devletin rızasından bağımsız olarak kullanılabilir.

Adım Adım Çözüm

1
UAD'de çekişmeli yargı için kimlerin taraf olabileceğini belirlemek.
UAD Statüsü Madde 34 fıkra 1'e göre Divan önündeki davalarda yalnızca devletler taraf olabilir. Bireylerin veya STK'ların taraf ehliyeti yoktur.
STK'nin Divan'a dava açma talebinin usulden mümkün olup olmadığını tespit etmek.
2
UAD'den danışma görüşü (tavsiye kararı) isteme yetkisini değerlendirmek.
BM Antlaşması Madde 96 uyarınca BM Genel Kurulu ve Güvenlik Konseyi her türlü hukuki meselede UAD'den danışma görüşü isteyebilir.
BM Genel Kurulunun hukuki değerlendirme talep etme yetkisinin mevcudiyetini saptamak.

Anahtar Kavram

Uluslararası Adalet Divanı'nda Taraf Ehliyeti ve Danışma Görüşü Kurumu
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)