Examkin

Soru

Zorluk: ZorNormlar Hiyerarşisi ve Jus Cogens (Emredici Kurallar)

Uluslararası hukukta normlar hiyerarşisi ve kuralların bağlayıcılık dereceleri 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (VAHS) ile somut bir çerçeveye oturtulmuştur. VAHS'nin 53. ve 64. maddeleri, emredici kuralların (*jus cogens*) uluslararası hukuk düzenindeki yeri ile antlaşmaların geçerliliği üzerindeki etkisini düzenlemektedir. Öte yandan, uluslararası toplumun bütününe karşı üstlenilen yükümlülükler de (*erga omnes*) bu sistemin tamamlayıcı bir parçasıdır.

X ve Y devletleri, sınır bölgelerinde yaşayan belirli bir etnik grubun bölgeden zorla sürülmesini ve direnenlerin sistematik olarak tasfiye edilmesini (soykırım suçunu oluşturacak nitelikte eylemler) öngören gizli bir "Sınır Güvenliği ve Nüfus Mübadelesi Antlaşması" imzalamıştır. Antlaşmanın uluslararası kamuoyuna yansıması üzerine X ve Y devletleri, bu belgenin kendi aralarında akdedilmiş asli bir kaynak olduğunu, "ahde vefa" (*pacta sunt servanda*) ilkesi uyarınca tarafları bağladığını ve diğer devletlerin bu duruma müdahale edemeyeceğini ileri sürmüştür.

Buna göre, söz konusu antlaşmanın hukuki durumu ve üçüncü devletlerin konumu hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Antlaşma, yapıldığı anda uluslararası hukukun emredici kurallarına (*jus cogens*) aykırı olduğu için 53. madde uyarınca başlangıçtan itibaren kesin hükümsüzdür (mutlak butlan) ve bu ihlal tüm uluslararası topluma karşı (*erga omnes*) ileri sürülebilir bir yükümlülük teşkil ettiğinden üçüncü devletler de duruma itiraz edebilir.Cevap
  2. B
    Antlaşma, tarafların ortak iradesiyle akdedilmiş asli bir kaynak olduğundan hukuken geçerlidir; ancak Uluslararası Adalet Divanının yardımcı kaynak niteliğindeki içtihatları ile aksi yönde bağlayıcı bir karar verilene kadar uygulanmaya devam eder.
  3. C
    Uluslararası hukukta asli kaynaklar olan antlaşmalar ve teamül arasında mutlak bir hiyerarşi bulunmadığından, "sonraki özel kural, önceki genel kuralı ilga eder" ilkesi gereği bu ikili antlaşma, mevcut *jus cogens* normlarına üstün gelir.
  4. D
    Antlaşma içerik olarak hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil etse de taraflar konuyu hakkaniyet ve nisfet (*ex aequo et bono*) çerçevesinde uygulamayı kabul ettikleri sürece, antlaşma uluslararası hukukta geçerli bir metin olarak hüküm ifade eder.
  5. E
    VAHS'nin 64. maddesi uyarınca antlaşma yapıldığı an itibarıyla geçerlidir; ancak ileride bu uygulamayı açıkça yasaklayan yeni bir *jus cogens* kuralı ortaya çıkarsa, antlaşma başlangıçtan itibaren (geriye dönük olarak) iptal edilmiş sayılır.

Cevap

Antlaşmanın yapıldığı anda emredici kurallara (jus cogens) aykırı olması nedeniyle VAHS Madde 53 uyarınca başlangıçtan itibaren kesin hükümsüz (mutlak butlan) sayılacağını ve bu durumun erga omnes (herkese karşı) yükümlülük doğurması sebebiyle üçüncü devletlerin de itiraz hakkı bulunduğunu belirten ifadedir.
Soru kökündeki antlaşmanın içeriği (soykırım ve etnik tasfiye), uluslararası hukukun en temel emredici kurallarından (jus cogens) birinin ihlalidir. 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 53. maddesine göre, yapılışı sırasında mevcut bir emredici kural ile çatışan antlaşmalar başlangıçtan itibaren kesin hükümsüzdür (mutlak butlan). Ayrıca, Uluslararası Adalet Divanının *Barcelona Traction* davasında da belirttiği üzere, bu tür temel hak ihlallerinin engellenmesi sadece antlaşmaya taraf devletlerin değil, tüm uluslararası toplumun ortak menfaatidir. Bu nedenle bu yükümlülükler 'erga omnes' (herkese karşı) niteliğindedir ve üçüncü devletlerin de itiraz etme hakkı bulunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Antlaşmanın içeriğini (soykırım ve etnik temizlik) uluslararası hukuk kuralları açısından sınıflandırın.
Soykırım yasağı, uluslararası hukukta hiçbir şekilde ihlaline izin verilmeyen bir emredici kuraldır (jus cogens).
Uluslararası toplumun tamamı tarafından kabul edilen ve kendisinden sapılmasına hiçbir şekilde izin verilmeyen kuralların tespiti, uyuşmazlığın VAHS kapsamındaki yerini belirlemek için şarttır.
2
Jus cogens niteliğindeki kural ihlalinin 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ndeki yaptırımını belirleyin.
VAHS Madde 53 uyarınca, yapılışı sırasında mevcut bir jus cogens normu ile çatışan her antlaşma 'başlangıçtan itibaren' batıldır (mutlak butlan).
Antlaşmanın sonradan mı sona ereceğini yoksa baştan mı geçersiz olacağını saptamak, VAHS'nin 53. ve 64. maddeleri arasındaki ayrımı doğru yapmak için gereklidir.
3
Üçüncü devletlerin bu antlaşmaya ve ihlale karşı konumunu erga omnes kavramı çerçevesinde analiz edin.
Jus cogens normlarının ihlali genellikle 'erga omnes' (tüm uluslararası topluma karşı ileri sürülebilen) yükümlülükleri zedeler. Bu nedenle, olaya doğrudan taraf olmayan üçüncü devletlerin de ihlalin durdurulmasını talep etme hakkı vardır.
Pacta sunt servanda (ahde vefa) ilkesinin bu tür ağır ihlallerde üçüncü devletlerin müdahalesini engelleyip engellemediğini ortaya koymak hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Jus Cogens (Emredici Kurallar) ve Erga Omnes Yükümlülükleri
Bu soruyu puanla

Konular

Normlar Hiyerarşisi ve Jus Cogens (Emredici Kurallar)