Examkin

Soru

Zorluk: OrtaYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36/2. maddesi uyarınca 'İhtiyari Kayıt' (Optional Clause) yoluyla Divan'ın yargı yetkisini kabul eden iki devlet arasındaki bir uyuşmazlıkta; davalı devletin kabul beyanında belirli bir uyuşmazlık kategorisini (örneğin; deniz sınırları) yargı yetkisi dışında tutan bir çekince (rezervasyon) yer alırken, davacı devletin beyanında herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır.

Davacı devlet, davalı devletin çekince koyduğu bu konuyla ilgili bir davayı Divan önüne getirdiğinde, Divan'ın yargı yetkisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. Karşılıklılık (reciprocity) ilkesi gereği, davalı devletin koyduğu çekince davacı devlet için de geçerli sayılır ve Divan'ın yargı yetkisi bulunmaz.Cevap
  2. B
    Davacı devletin beyanı daha kapsamlı olduğu için, davalı devletin çekincesi bu uyuşmazlıkta etkisiz kalır ve Divan yargılama yapabilir.
  3. C
    Divan, uluslararası barış ve güvenliğin korunması amacıyla bu tür tek taraflı çekinceleri geçersiz sayarak uyuşmazlığı esastan inceler.
  4. D
    Çekincelerin geçerli olabilmesi için uyuşmazlık tarafı olan her iki devletin de aynı konuda kısıtlama koymuş olması zorunludur.
  5. E
    Beyanında kısıtlama olmayan davacı devlet, 'iyiniyet' ilkesi gereği davalı devleti her türlü konuda Divan önüne çıkarma hakkına sahiptir.

Cevap

Karşılıklılık ilkesi uyarınca, davalı devletin beyanındaki kısıtlama davacı devleti de bağlar ve Divan'ın yargı yetkisi bulunmaz.
Karşılıklılık ilkesi uyarınca, Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi ancak iki tarafın rıza beyanlarının çakıştığı ortak alanda mevcuttur. Eğer bir devlet belirli bir konuyu çekince koyarak kapsam dışı bırakmışsa, diğer taraf da o konuyu Divan önüne getiremez; çünkü Divan'ın yetkisi tarafların kabul ettikleri en dar çerçeve (en küçük ortak payda) ile sınırlıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İhtiyari kayıt (Optional Clause) mekanizmasının hukuki niteliğini analiz etmek.
Bu mekanizmanın, devletlerin Divan'ın yargı yetkisini önceden ve genel olarak kabul etmelerini sağladığı ancak bu kabulün karşılıklılık esasına dayandığı saptanır.
UAD Statüsü Madde 36/2, yargı yetkisinin 'aynı yükümlülüğü kabul eden diğer herhangi bir devlete karşı' geçerli olduğunu belirtir.
2
Karşılıklılık (reciprocity) ilkesinin çekinceler (reservations) üzerindeki etkisini değerlendirmek.
Davalı devletin bir konuyu dışarıda tutması durumunda, davacı devletin beyanı ne kadar geniş olursa olsun, uyuşmazlığın Divan önüne gelebilmesi için her iki tarafın rızasının çakışması gerektiği anlaşılır.
Divan'ın yerleşik içtihadına göre (örneğin Norveç Tahvilleri Davası), davalı devlet kendi çekincesinden yararlandığı gibi, davacı devlet de davalının çekincesini ona karşı ileri sürebilir.

Anahtar Kavram

İhtiyari Kayıtta Karşılıklılık İlkesi

İpuçları

1
Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi 'rıza' temeline dayanır ve bu rıza genellikle karşılıklılık şartıyla verilir.
2
Bir devletin Divan önüne çağrılabilmesi için, uyuşmazlık konusunun her iki devletin de kabul ettiği yetki alanı içinde kalması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Karşılıklılık ilkesinin 'zaman' (ratione temporis) bakımından nasıl işlediğini ve 'Norveç Tahvilleri Davası' (Norwegian Loans Case) içtihadını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)