Examkin

Soru

Zorluk: OrtaYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

X Devleti ve Y Devleti, Birleşmiş Milletler (BM) üyesi olan iki egemen devlettir. X Devleti, Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Divan'ın zorunlu yargı yetkisini önceden kabul ettiğine dair bir tek taraflı bildirimde (ihtiyari yetki şartı) bulunmuştur. Y Devleti'nin ise Divan'ın yetkisini tanıyan böyle bir bildirimi veya bu hususta taraf olduğu herhangi bir uluslararası antlaşma hükmü bulunmamaktadır. İki devlet arasında yaşanan bir sınır ihlali krizinde X Devleti, uyuşmazlığın çözümü için tek taraflı olarak UAD'ye başvurmuştur. Y Devleti ise Divan'ın bu davaya bakmaya yetkili olmadığını ileri sürmüştür.

Bu duruma göre, Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Y Devleti'nin Divan'ın yargı yetkisine yönelik açık veya zımni bir rızası bulunmadığından, UAD'nin bu uyuşmazlığa bakma yetkisi yoktur.Cevap
  2. B
    Her iki devlet de BM üyesi olduğu ve UAD, BM'nin temel yargı organı sıfatını taşıdığı için Divan'ın davaya bakma yetkisi kendiliğinden doğar.
  3. C
    X Devleti ihtiyari yetki bildiriminde bulunduğu için, karşılıklılık ilkesine bakılmaksızın Y Devleti'ni tek taraflı başvuru ile Divan önüne çıkarabilir.
  4. D
    Divan, uyuşmazlıkta taraf rızası sağlanamadığında çekişmeli yargı süreci yerine re'sen harekete geçerek bağlayıcı olmayan bir danışma görüşü verir.
  5. E
    BM Güvenlik Konseyi uyuşmazlığa müdahil olana kadar Divan yetkisizdir, ancak Konsey kararıyla Y Devleti'nin rızası aranmaksızın yargılama başlatılabilir.

Cevap

Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi devletlerin rızasına bağlı olduğundan, Y Devleti'nin açık veya zımni bir rızası olmaması sebebiyle Divan'ın bu davaya bakma yetkisi bulunmamaktadır.
Uluslararası hukukun en temel prensiplerinden biri, devletlerin rızası olmaksızın uluslararası bir yargı organı önünde davalı sıfatıyla yargılanamamasıdır. Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36. maddesi uyarınca Divan'ın yetkisi ihtiyaridir (seçimlidir). Davacı X Devleti'nin ihtiyari yetki şartını (zorunlu yargı yetkisini) kabul etmiş olması, ancak kendisi gibi bu yetkiyi kabul etmiş olan diğer devletlere karşı sonuç doğurur (karşılıklılık ilkesi). Y Devleti'nin hiçbir şekilde Divan'ın yetkisine rıza göstermediği ve davaya açıkça itiraz ettiği bir senaryoda UAD'nin yargı yetkisi kurulamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) çekişmeli yargı yetkisinin temel şartını belirle.
UAD'nin bir devlet aleyhine açılan davaya bakabilmesi için o devletin Divan'ın yargı yetkisini kabul etmiş olması (rıza prensibi) zorunludur.
Uluslararası hukukta devletlerin egemen eşitliği ilkesi gereği, hiçbir devlet kendi rızası dışında uluslararası bir mahkeme önüne çıkarılamaz.
2
X Devleti'nin 36/2. madde kapsamındaki tek taraflı bildiriminin Y Devleti üzerindeki etkisini değerlendir.
İhtiyari yetki bildirimleri (Madde 36/2) karşılıklılık esasına göre çalışır. Y Devleti böyle bir bildirimde bulunmadığı için X Devleti'nin bildirimi Y'yi bağlamaz.
Karşılıklılık (mütekabiliyet) kuralı gereği, Divan'ın zorunlu yargı yetkisi sadece bu yetkiyi aynı yükümlülük altına girerek kabul etmiş devletler arasında geçerlidir.
3
Y Devleti'nin eylemlerini zımni kabul (forum prorogatum) açısından incele.
Y Devleti, Divan'ın yetkisizliğini en başından ileri sürmüş ve davanın esasına girmemiştir. Dolayısıyla ortada zımni bir kabul de yoktur.
Zımni yetki kabulü, davalı devletin yetki itirazında bulunmadan esasa ilişkin savunma yapmasıyla doğar; bu olayda yetki itirazı yapılmıştır.

Anahtar Kavram

UAD Yargı Yetkisinin İhtiyariliği ve Devletin Rızası Prensibi
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)