Birleşmiş Milletler (BM) üyesi olan P ve R devletleri arasında, diplomatik misyonların faaliyetlerine ilişkin hukuki bir uyuşmazlık yaşanmaktadır. P devleti, Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36. maddesinin 2. fıkrasında yer alan 'ihtiyari yetki klozunu' (isteğe bağlı yetki) geçmişte şartsız olarak kabul ettiğini beyan etmiştir. R devleti ise BM üyesi olmakla birlikte, Divan'ın yargı yetkisini tanıyan herhangi bir genel bildirimi bulunmamaktadır ve taraflar bu uyuşmazlığın Divan'a götürülmesi için özel bir tahkimname (compromis) de akdetmemiştir. Diplomatik yollarla sonuç alınamaması üzerine P devleti, R devletini tek taraflı bir dilekçeyle UAD'ye dava etmiştir.
Bu olay bağlamında, Uluslararası Adalet Divanının yargı yetkisi ve uluslararası yargı kuralları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Uluslararası hukukta yargısal çözüm rızailik ilkesine dayandığından ve R devletinin Divan'ın yargı yetkisini kabul eden bir iradesi bulunmadığından, Divan'ın davaya bakma yetkisi yoktur.Cevap
- BTarafların BM üyesi olmaları sebebiyle UAD Statüsü onlara doğrudan uygulanır ve Birleşmiş Milletlerin asli yargı organı olan Divan'ın zorunlu yargı yetkisi her iki devlet için kendiliğinden doğar.
- CP devletinin ihtiyari yetki klozunu önceden kabul etmiş olması, ona diğer BM üyesi devletleri açık rızaları aranmaksızın tek taraflı olarak dava etme hususunda mutlak bir hak tanır.
- DDivan, çekişmeli davaya bakmak hususunda yetkisizliğine hükmetse dahi, P devletinin resmi talebi üzerine uyuşmazlığın esasına ilişkin hukuken bağlayıcı bir danışma görüşü yayımlamakla yükümlüdür.
- EP devletinin zarar gören diplomatik memurları, uluslararası hukukun birer süjesi oldukları için bizzat Divan'a başvurarak bu davada doğrudan davacı sıfatı kazanabilirler.