T Devleti, komşusu P Devleti'nin kendisine yönelik haksız ticari ambargo ve gümrük kısıtlamaları uyguladığını iddia ederek, ortaya çıkan uyuşmazlığın çözümü için tek taraflı bir dilekçeyle Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) başvurmuştur. T Devleti başvurusunda, her iki devletin de Birleşmiş Milletler (BM) üyesi olduğunu ve bu sebeple Divan'ın davayı görmeye yetkili olduğunu ileri sürmüştür. Ancak P Devleti, Divan'ın yargı yetkisini kabul ettiğine dair daha önce UAD Statüsü'nün 36. maddesi kapsamında herhangi bir ihtiyari beyanda bulunmamış ve uyuşmazlığa ilişkin özel bir rıza (tahkimname) da göstermemiştir.
Bu hukuki durumla ilgili olarak Uluslararası Adalet Divanı Statüsü çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi devletlerin rızasına dayandığından ve P Devleti'nin açık bir kabulü bulunmadığından, Divan'ın davayı esastan inceleme yetkisi yoktur.Cevap
- BTarafların Birleşmiş Milletler üyesi olması, Divan'ın yargı yetkisinin zorunlu olarak doğması için yeterli kabul edildiğinden Divan davayı esastan incelemelidir.
- CDivan, uyuşmazlığı incelemeden önce tarafları tavsiye niteliğinde değil bağlayıcı karar alma yetkisine sahip bir uzlaştırma komisyonuna yönlendirmekle yükümlüdür.
- DDivan yargı yetkisini kullanamadığı için, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi uyuşmazlığın esasına girerek taraflar açısından bağlayıcı yargısal bir karar vermelidir.
- EP Devleti'nin rızası olmamasına rağmen Divan, hukukun genel ilkelerinden yola çıkarak uyuşmazlığı doğrudan hakkaniyet ve nisfet (ex aequo et bono) kurallarına göre karara bağlayabilir.
Cevap
Divan'ın yargı yetkisinin devletlerin rızasına dayandığı ve P Devleti'nin açık bir kabulü bulunmadığı için Divan'ın davayı esastan inceleme yetkisi olmadığı belirtilen ifadedir.
Uluslararası Adalet Divanı'nda devletlerin çekişmeli bir davada yargılanabilmesi için yargı yetkisini önceden (Statü 36/2 maddesi gereği ihtiyari bildirimle) veya o davaya özel olarak (özel antlaşma / tahkimname ile) açıkça kabul etmiş olmaları şarttır. P Devleti'nin yargılamaya yönelik hiçbir rızası bulunmadığından, Divan uyuşmazlığa ilişkin yetkisizlik kararı vererek davanın esasına girmeyi reddedecektir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
UAD İhtiyari Yargı Yetkisi ve Devletin Rızası Prensibi