X Devleti'nin Sağlık Bakanlığı, Y Devleti'nde kurulu özel bir medikal şirket ile devlet hastanelerinde kullanılmak üzere tıbbi görüntüleme cihazları satın almak amacıyla bir sözleşme imzalamıştır. Ancak doğan bir uyuşmazlık üzerine medikal şirket, Y Devleti yerel mahkemelerinde X Devleti aleyhine alacak davası açmıştır. X Devleti ise "devletlerin egemen eşitliği (par in parem non habet imperium)" ilkesini gerekçe göstererek yabancı bir mahkemenin kendisini yargılayamayacağı yönünde yargı bağışıklığı ilk itirazında bulunmuştur.
Günümüz uluslararası hukukunda geçerli olan "sınırlı yargı bağışıklığı teorisi" dikkate alındığında, Y Devleti mahkemesinin bu itiraz karşısında vermesi gereken en doğru karar ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- İtirazı reddetmelidir; uyuşmazlık konusu olan alım-satım işlemi devletin özel hukuk kişisi gibi hareket ettiği ticari bir tasarruf (acta jure gestionis) olduğundan yargı bağışıklığından yararlanamaz.Cevap
- Bİtirazı kabul etmelidir; devletlerin eylem ve işlemlerinin niteliğine bakılmaksızın yabancı mahkemeler önünde mutlak yargı bağışıklığından yararlanmaları uluslararası teamül hukukunun değişmez bir kuralıdır.
- Cİtirazı kabul etmelidir; her ne kadar özel bir şirketle yapılmış olsa da sözleşmenin amacı kamu sağlığı hizmeti sunmak olduğundan bu sözleşme bir egemenlik tasarrufu (acta jure imperii) olarak nitelendirilir.
- Dİtirazı kabul etmelidir; ticari tasarruflardan doğan uyuşmazlıklarda mahkemenin yargı yetkisi bulunsa da ortaya çıkacak kararın devlet malları üzerinde icra bağışıklığı sebebiyle uygulanması mümkün olmadığından davanın esasına girilemez.
- Eİtirazı kabul etmelidir; çünkü bir devleti ilgilendiren hukuki uyuşmazlıkların çözümünde yerel mahkemeler yetkisiz olup doğrudan doğruya Uluslararası Adalet Divanı zorunlu yargı yetkisine sahiptir.
Cevap
Mahkeme yargı bağışıklığı itirazını reddetmelidir, çünkü tıbbi cihaz satın alma işlemi bir devletin kamu gücü kullanarak değil, özel hukuk kişisi gibi hareket ederek yaptığı ticari bir sözleşmedir (acta jure gestionis).
Sınırlı bağışıklık teorisine göre, devletlerin yabancı mahkemeler önündeki yargı bağışıklığı mutlak değildir. Devlet, kamu gücü (imperium) kullanarak gerçekleştirdiği egemenlik tasarrufları (acta jure imperii) için muafiyet sahibiyken; özel hukuk kişisi gibi hareket ettiği, piyasa koşullarında yaptığı ticari sözleşme ve tasarruflar (acta jure gestionis) için yargı bağışıklığından yararlanamaz. Bir tıbbi cihaz alım sözleşmesi doğası itibarıyla ticari bir işlemdir. Bu nedenle mahkeme yargı bağışıklığı itirazını reddetmelidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sınırlı Yargı Bağışıklığı Teorisi ve Acta Jure Imperii / Acta Jure Gestionis Ayrımı
Tahmini Süre:1m 30s