Uluslararası hukukta bir kuralın hem bir uluslararası sözleşmede yer alması hem de genel yapılageliş (teâmül) kuralı olarak varlığını sürdürmesi mümkündür. Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) içtihatlarında da vurgulandığı üzere, bir kuralın çok taraflı bir sözleşme metnine dahil edilerek kodifiye edilmesi, o kuralın yapılageliş hukukundaki bağımsız varlığını ve bağlayıcılığını sona erdirmez. Buna göre, genel yapılageliş hukuku kuralı niteliğindeki bir hükmün çok taraflı bir sözleşmede düzenlenmesi durumunda, sözleşmeye taraf olmayan bir devletin bu kural karşısındaki hukuki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AKural sözleşmeye dahil edildiği an yapılageliş niteliğini kaybeder ve sadece taraf devletleri bağlayan bir sözleşme hükmüne dönüşür.
- Sözleşmeye taraf olmayan devletler, söz konusu kuralın genel yapılageliş hukuku kuralı olma özelliği devam ettiği sürece bu kuralın bağlayıcılığı altındadır.Cevap
- CKuralın bağlayıcı olabilmesi için sözleşmeye taraf olmayan devletlerin, bu kuralın bir jus cogens (emredici kural) niteliğinde olduğunu ayrıca kabul etmesi gerekir.
- DSözleşmeye taraf olmayan devletler, kuralın yazılı hale gelmesiyle birlikte kurala uymak zorunda olmadıkları bir serbestlik alanı kazanırlar.
- ESözleşme metnindeki kural, ancak Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından bir deklarasyon olarak yayımlanırsa taraf olmayan devletleri bağlar.
Cevap
Sözleşmeye taraf olmayan devletler, söz konusu kuralın genel yapılageliş hukuku kuralı olma özelliği devam ettiği sürece bu kuralın bağlayıcılığı altındadır.
Uluslararası hukukta bir kuralın sözleşme metnine dahil edilmesi (kodifikasyon), o kuralın yapılageliş hukuku kuralı olarak sahip olduğu bağımsız niteliği ve evrensel bağlayıcılığını ortadan kaldırmaz. Uluslararası Adalet Divanı, 1986 tarihli Nikaragua Davası kararında bu durumu açıkça belirtmiştir. Dolayısıyla, bir devlet çok taraflı bir sözleşmeye taraf olmasa bile, sözleşmede düzenlenen kural aynı zamanda bir genel yapılageliş kuralıysa, o devlet bu kurala uymakla yükümlüdür. Buradaki bağlayıcılığın kaynağı sözleşme değil, kuralın yapılageliş niteliğidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Paralel Varlık ve Kodifikasyonun Yapılagelişe Etkisi
Daha Fazla Pratik
Nikaragua Davası'nda UAD'nin 'paralel varlık' (parallel existence) konusundaki gerekçelerini inceleyerek yapılageliş ve sözleşme hukuku arasındaki farkları pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s