Examkin

Soru

Zorluk: OrtaUluslararası Teâmül (Yapılageliş) Hukuku

Bir uluslararası sözleşmede yer alan bir hükmün, sözleşmeye taraf olmayan üçüncü devletleri de bağlayan bir uluslararası teâmül (yapılageliş) kuralına dönüşebilmesi için aranan temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Sözleşme hükmünün genel bir hukuk kuralı doğurabilecek nitelikte olması, bu hükmün yaygın ve yeknesak bir devlet uygulamasına konu olması ve bu uygulamaya hukuki bir zorunluluk inancının eşlik etmesiCevap
  2. B
    Sözleşmedeki kuralın başlangıçtan itibaren jus cogens (emredici kural) niteliğinde olması ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından oy birliği ile onaylanması
  3. C
    Sözleşmeye taraf olmayan devletlerin kurala karşı sessiz kalmaları ve belirli bir süre boyunca herhangi bir resmi protestoda bulunmamış olmaları
  4. D
    Sözleşme hükmünün sadece 'hukukun genel ilkeleri' arasında yer alması ve Uluslararası Adalet Divanı'nın bir uyuşmazlıkta bu kuralı yardımcı kaynak olarak zikretmesi
  5. E
    Sözleşmenin tüm dünya devletlerinin salt çoğunluğu tarafından imzalanmış olması ve kuralın uluslararası örgütlerin iç tüzüklerinde yer alması

Cevap

Sözleşme hükmünün genel bir hukuk kuralı doğurabilecek nitelikte olması, yaygın devlet uygulamasıyla desteklenmesi ve opinio juris (hukuki zorunluluk inancı) ile pekişmesi gerekir.
Doğru cevap olan seçenek, uluslararası teâmül hukukunun kurucu unsurlarını (maddi ve manevi unsur) ve bir sözleşme hükmünün teâmüle dönüşebilmesi için gerekli olan 'norm koyucu karakter' şartını eksiksiz şekilde ifade etmektedir. Bir sözleşme hükmü, genel bir hukuk kuralı oluşturmaya elverişliyse ve üçüncü devletler de bu kurala hukuki bir zorunluluk inancıyla (opinio juris) uyuyorlarsa, o kural artık sözleşmeden bağımsız bir teâmül kuralı haline gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözleşme hükmünün niteliğinin analizi
Hükmün sadece sözleşme taraflarına özgü bir hak/borç değil, genel bir hukuk normu oluşturmaya elverişli ('norm-creating') karakterde olması tespit edilir.
Özel veya teknik hükümler genellikle teâmül kuralına dönüşmez; genel nitelikteki kurallar teâmülleşmeye uygundur.
2
Maddi unsurun (devlet uygulaması) kontrolü
Sözleşmeye taraf olmayan devletlerin de dahil olduğu geniş, yaygın ve tutarlı bir uygulama aranır.
Uluslararası teâmülün doğması için 'ususu' (devletlerin süregelen eylemleri) gereklidir.
3
Manevi unsurun (opinio juris) tespiti
Söz konusu uygulamanın bir nezaket kuralı değil, hukuken uyulması gereken bir zorunluluk olduğu inancının varlığı kontrol edilir.
Opinio juris unsuru bulunmayan uygulamalar sadece uluslararası nezaket (comity) seviyesinde kalır, hukuk kuralı haline gelmez.

Anahtar Kavram

Sözleşme Hükümlerinin Teâmülleşmesi (North Sea Continental Shelf Kriterleri)

İpuçları

1
Uluslararası teâmülün oluşması için hem devletlerin fiili uygulamaları hem de bu uygulamayı hukuk gereği yaptıkları inancı gerekir.
2
Bir sözleşme hükmü, o sözleşmeye taraf olmayanları sadece 'sözleşme' olduğu için bağlamaz; ancak teâmül haline gelirse bağlar.
3
Uluslararası Adalet Divanı'nın 1969 Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı davasındaki kriterlerini hatırlayın: Normatif nitelik, yaygın uygulama ve opinio juris.

Daha Fazla Pratik

Israrla itiraz eden devlet (persistent objector) kavramının bu süreçteki rolünü inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Uluslararası Teâmül (Yapılageliş) Hukuku