Omega Cumhuriyeti Eğitim Bakanlığı, yabancı dil ve kültürünü tanıtmak amacıyla komşu ülke Sigma'nın başkentinde, yerel halka ücretli eğitim veren ve ticari kâr amacı güden bir dil akademisi açmıştır. Akademi binasının kiralanması için Sigma vatandaşı bir mülk sahibiyle yapılan sözleşmeden doğan kira borcunun ödenmemesi üzerine, mülk sahibi Sigma mahkemelerinde Omega Cumhuriyeti aleyhine alacak davası açmıştır. Omega Cumhuriyeti ise bu akademinin Eğitim Bakanlığına bağlı bir resmi kurum olduğunu ileri sürerek "yargı bağışıklığı" itirazında bulunmuştur.
Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören "sınırlı (dar) yargı bağışıklığı" teorisi dikkate alındığında, bu uyuşmazlığın çözümüne ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Uyuşmazlığa konu olan kira sözleşmesi özel hukuk nitelikli ticari bir işlem (acta jure gestionis) olduğundan, Omega Cumhuriyeti'nin yargı bağışıklığı itirazı reddedilmeli ve Sigma mahkemelerinde yargılama yapılmalıdır.Cevap
- BAkademi doğrudan devletin bir bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösterdiğinden, yapılan sözleşme egemenlik tasarrufu (acta jure imperii) olarak değerlendirilir ve mahkeme yetkisizlik kararı vermelidir.
- CDevletlerin egemen eşitliği ilkesi gereğince, devletlerin yabancı mahkemelerde yargılanması eylemin niteliğine bakılmaksızın mutlak olarak yasaklandığından yargı bağışıklığı itirazı kabul edilmelidir.
- DSigma mahkemelerinin davaya bakabilmesi için, uyuşmazlığın öncelikle diplomatik koruma yoluyla çözümlenmesi ve iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının işletilmesi zorunludur.
- ESınırlı yargı bağışıklığı kapsamında devlet yargılamadan muaf tutulamayacağından, dava sonucunda verilecek hükmün icrası için Omega Cumhuriyeti'nin temsilcilik binaları dahil tüm mallarına haciz konulabilir.
Cevap
Uyuşmazlığa konu olan kira sözleşmesi özel hukuk nitelikli ticari bir işlem (acta jure gestionis) olduğundan, Omega Cumhuriyeti'nin yargı bağışıklığı itirazı reddedilmeli ve Sigma mahkemelerinde yargılama yapılmalıdır.
Sınırlı (dar) yargı bağışıklığı teorisi uyarınca, yabancı bir devletin egemenlik yetkilerine dayanarak yaptığı kamusal işlemler (acta jure imperii) yargı bağışıklığından yararlanırken, özel hukuk kişisi gibi hareket ederek yaptığı ticari nitelikli işlemler (acta jure gestionis) yargı bağışıklığından yararlanamaz. Olayda Omega Cumhuriyeti Eğitim Bakanlığının ticari kâr amacı güden bir dil akademisi için bina kiralaması ticari bir tasarruftur. Bu nedenle, devlet bu ticari işlemden doğan uyuşmazlıklarda yargı bağışıklığı ileri süremez ve Sigma mahkemelerinin davayı görme yetkisi bulunmaktadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sınırlı (Dar) Yargı Bağışıklığı Teorisi (Acta Jure Imperii ve Acta Jure Gestionis Ayrımı)