Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38. maddesinde yargı kararları, "hukuk kurallarının belirlenmesinde yardımcı bir araç" (subsidiary means) olarak nitelendirilmiş; 59. maddesinde ise kararların yalnızca davanın tarafları ve o dava için bağlayıcı olduğu hükme bağlanmıştır. Bu iki hükmün birlikte değerlendirilmesi sonucunda, uluslararası yargı kararlarının hukuki mahiyetiyle ilgili ulaşılabilecek en doğru sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- Yargı kararları, kendiliğinden yeni bir hukuk normu yaratmak (law-making) yerine, mevcut asli kuralların içeriğini ve varlığını teyit eden tespit edici (law-determining) bir işleve sahiptir.Cevap
- BStatü'nün 38. maddesi uyarınca yargı kararları, antlaşmalarla aynı hiyerarşik düzeyde yer alan ve genel bağlayıcılığı bulunan asli bir kaynaktır.
- CDivan kararları, 'stare decisis' ilkesi gereğince benzer tüm uyuşmazlıklarda diğer devletler için de doğrudan uygulanması gereken emsal teşkil eder.
- DYargı kararları, emredici norm (jus cogens) niteliğindeki kuralların kapsamını daraltabilen veya bu kuralları ilga edebilen hiyerarşik olarak üstün bir kaynaktır.
- EDivan kararları, niteliği gereği sadece tavsiye mahiyetinde olup davanın tarafları üzerinde hukuki bir icra kabiliyetine sahip değildir.
Cevap
Uluslararası yargı kararlarının kural koyucu değil, mevcut kuralları tespit edici (law-determining) bir işleve sahip olduğu ve yardımcı kaynak niteliği taşıdığı seçenektir.
UAD Statüsü'nün 38. maddesinde kullanılan 'yardımcı araç' ifadesi, yargı kararlarının kendi başlarına yeni bir hukuk normu yaratmadığını (law-making olmadığını), ancak antlaşma veya teamül gibi asli kaynaklarda halihazırda mevcut olan kuralların içeriğini ve varlığını kesin bir şekilde saptamaya (law-determining) yaradığını ifade eder. Madde 59 ise bu kararların genel bir geçerliliğe sahip olmadığını, sadece davanın tarafları arasında bağlayıcı olduğunu teyit ederek kararın kural koyucu değil, uyuşmazlık çözücü niteliğini vurgular.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Uluslararası hukuk kaynakları hiyerarşisinde yargı kararlarının yardımcı ve tespit edici (subsidiary/law-determining) niteliği.
İpuçları
1
UAD Statüsü Madde 38'deki 'yardımcı araç' (subsidiary means) teriminin ne anlama geldiğini düşünün.
2
Bir mahkeme kararının temel görevi yeni kurallar icat etmek mi, yoksa mevcut kuralları uyuşmazlığa uygulamak mıdır?
3
Madde 59'un getirdiği 'sadece tarafları bağlama' kuralı, yargı kararının 'genel kural' olma niteliğini nasıl etkiler?
Daha Fazla Pratik
Uluslararası Adalet Divanı'nın verdiği 'Danışma Görüşleri'nin (Advisory Opinions) bağlayıcılığı ile yargı kararları arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s