Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü’nün 36/2. maddesinde düzenlenen "Seçimlik Kural" (Optional Clause) çerçevesinde Divan'ın zorunlu yargı yetkisini kabul eden Devlet A, yaptığı beyanda "deniz alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin uyuşmazlıkları" yargı yetkisi dışında bıraktığını (çekince) belirtmiştir. Divan'ın zorunlu yargı yetkisini herhangi bir çekince koymadan kabul etmiş olan Devlet B, aralarındaki bir kıta sahanlığı sınırlandırması uyuşmazlığı nedeniyle Devlet A aleyhine Divan önünde tek taraflı olarak dava açmıştır.
Uluslararası hukuk ve UAD Statüsü hükümleri uyarınca, Divan'ın söz konusu davadaki yargı yetkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- ADevlet B'nin beyanı herhangi bir kısıtlama içermediği için, Divan'ın yargı yetkisi uyuşmazlığın her iki tarafı için de tam olarak tesis edilmiş sayılır.
- BBM Şartı'na taraf olan tüm devletler, Statü'nün 36/2. maddesi uyarınca Divan'ın yargı yetkisini herhangi bir çekince koymaksızın kabul etmiş varsayılırlar.
- Karşılıklılık (reciprocity) ilkesi gereği, uyuşmazlığın her iki tarafının beyanlarının örtüştüğü alanlarda yargı yetkisi doğacağından; Devlet A'nın çekincesi uyarınca Divan bu uyuşmazlıkta yetkisizdir.Cevap
- DSeçimlik Kural çerçevesinde konulan çekinceler sadece davanın esasıyla ilgili olup, Divan'ın davanın kabul edilebilirliği (admissibility) üzerindeki yetkisini kısıtlayamaz.
- EDevletlerin Divan'ın zorunlu yargı yetkisine koydukları çekinceler, ancak BM Güvenlik Konseyi'nin davanın görülmesinde hukuki yarar görmesi halinde geçerli sayılır.
Cevap
Karşılıklılık ilkesi uyarınca, uyuşmazlığın her iki tarafının beyanlarının örtüştüğü alanlarda yargı yetkisi doğacağından; uyuşmazlık konusu Devlet A'nın çekincesi kapsamında kaldığı için Divan bu davada yetkisizdir.
Seçimlik Kural (Madde 36/2) çerçevesinde Divan'ın zorunlu yargı yetkisi, devletlerin tek taraflı irade beyanlarının çakıştığı ölçüde mevcuttur. Eğer bir devlet belirli uyuşmazlık türlerini bir çekince ile yargı yetkisi dışında bırakmışsa, karşılıklılık ilkesi gereği Divan bu konudaki bir uyuşmazlığı ne o devlete karşı ne de o devlet davacı olsa bile karşı tarafa karşı görebilir. Bu durumda davanın konusu deniz alanlarının sınırlandırılması olduğu ve davalı devlet bu alanı istisna tuttuğu için Divan yetkisiz kalacaktır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Karşılıklılık İlkesi (Principle of Reciprocity)
İpuçları
1
UAD'ın yargı yetkisinin "isteğe bağlı" (ihtiyari) ve "rıza" temelli olduğunu hatırlayın.
2
Madde 36/2 (Seçimlik Kural) kapsamında "karşılıklılık" (reciprocity) ilkesinin ne anlama geldiğini düşünün.
3
Eğer iki devletin yargı yetkisi beyanları birbirinden farklıysa, Divan sadece her ikisinin de rızasının örtüştüğü alanlarda yetkili olabilir.
Tahmini Süre:1m 30s