Examkin

Soru

Zorluk: ZorYargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)

K Devleti ile L Devleti arasında, L Devleti'nde faaliyet gösteren K Devleti uyruklu 'Zeta Enerji' adlı şirketin varlıklarının millileştirilmesi (devletleştirilmesi) nedeniyle hukuki bir uyuşmazlık doğmuştur. K Devleti, Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36/2. maddesinde düzenlenen 'ihtiyari yetki şartı' (seçimlik fıkra) kapsamında Divan'ın zorunlu yargı yetkisini önceden şartsız olarak kabul etmiştir. L Devleti'nin ise UAD'ye yönelik herhangi bir yetki kabul beyanı bulunmamakta ve taraflar arasında uyuşmazlığın Divan'a götürülmesini öngören özel bir tahkimname de yer almamaktadır.

Tüm diplomatik müzakerelerin sonuçsuz kalması üzerine K Devleti, Zeta Enerji şirketi adına diplomatik koruma hakkını kullanarak L Devleti'ne karşı UAD'de tek taraflı çekişmeli dava açmıştır. Ayrıca K Devleti, iddialarını desteklemek amacıyla Divan'dan L Devleti'nin millileştirme işleminin uluslararası hukuka uygun olup olmadığına dair doğrudan bir 'tavsiye görüşü' (danışma görüşü) vermesini talep etmiştir.

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü ve Divan'ın yargılama kuralları dikkate alındığında, bu olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi hukuken doğrudur?

  1. Divan'ın çekişmeli davada yargı yetkisini kullanabilmesi için L Devleti'nin sürece (örneğin forum prorogatum yoluyla) sonradan rıza göstermesi şarttır ve K Devleti'nin doğrudan tavsiye görüşü talep etme ehliyeti bulunmamaktadır.Cevap
  2. B
    K Devleti'nin ihtiyari yetki şartı kapsamında yaptığı tek taraflı kabul beyanı, her iki devlet de Birleşmiş Milletler üyesi olduğu için Divan'ın doğrudan yargı yetkisi kurması için yeterlidir.
  3. C
    L Devleti davanın esasına girmeyi reddetse dahi, zarara uğrayan Zeta Enerji şirketi uluslararası hukuk süjesi olarak davaya doğrudan taraf statüsünde katılıp süreci kendi adına yürütebilir.
  4. D
    L Devleti Divan'ın yargı yetkisine itiraz ederse, Divan çekişmeli dava usulünü terk ederek taraflar için bağlayıcı olmayan nihai bir uzlaştırma raporu hazırlamakla yetinir.
  5. E
    Divan'ın yargı yetkisi usulen doğsa dahi, K Devleti'nin diplomatik koruma kapsamında dava açabilmesi için Zeta Enerji şirketinin öncelikle L Devleti'ndeki tüm iç hukuk yollarını tüketmiş olması şartı kesinlikle aranmaz.

Cevap

Divan'ın çekişmeli davada yargı yetkisini kullanabilmesi için L Devleti'nin rıza göstermesi gerektiği ve K Devleti'nin doğrudan tavsiye görüşü talep etme ehliyetinin bulunmadığı yönündeki ifadedir.
Doğru cevap, uluslararası yargının temelini oluşturan 'rıza ilkesini' ve UAD Statüsü'nün usul kurallarını tam olarak yansıtmaktadır. L Devleti'nin önceden verilmiş bir rızası olmadığı için Divan'ın davaya bakabilmesi ancak L Devleti'nin davanın açılmasından sonra sürece zımnen veya açıkça katılması (forum prorogatum) ile mümkündür. Ayrıca, UAD Statüsü'ne göre devletler Divan'dan tavsiye (danışma) görüşü isteyemezler; bu hak sadece yetkili uluslararası örgüt organlarına aittir.

Adım Adım Çözüm

1
UAD'nin yargı yetkisinin dayanağını incelemek
UAD'nin yargı yetkisi zorunlu değil, ihtiyaridir. Devletlerin rızası şarttır.
Uluslararası hukukun temel prensiplerinden olan egemen eşitlik gereği hiçbir devlet kendi rızası olmadan uluslararası bir mahkeme önüne çıkarılamaz.
2
Olaydaki rıza unsurlarını (36/2. Madde) değerlendirmek
Sadece K Devleti'nin kabul beyanı vardır. L Devleti'nin beyanı veya özel tahkimnamesi yoktur.
36/2. Madde (Seçimlik Fıkra) kapsamındaki tek taraflı başvuruların geçerli olabilmesi için karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesi gereği davalı devletin de benzer bir beyanı olmalıdır.
3
Tavsiye (Danışma) görüşü talep etme ehliyetini kontrol etmek
Sadece BM Genel Kurulu, BM Güvenlik Konseyi ve yetkilendirilmiş diğer BM organları ile uzmanlık kuruluşları tavsiye görüşü isteyebilir.
UAD Statüsü'nün 65. maddesi uyarınca devletlerin (K Devleti dahil) doğrudan tavsiye görüşü talep etme hakkı yoktur.

Anahtar Kavram

UAD Yargı Yetkisi, Rıza İlkesi ve Davaya Taraf Olma Ehliyeti
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Yargısal Çözüm ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD)