Robert Cox, 1981 yılında yayımlanan 'Sosyal Güçler, Devletler ve Dünya Düzenleri' başlıklı çalışmasında, ana akım teorilerin dünyayı olduğu gibi kabul eden tavrını eleştirmiş ve 'Teori her zaman birileri ve bir amaç içindir' önermesini ortaya atmıştır. Cox'a göre, mevcut düzenin işleyişini kolaylaştırmaya odaklanan yaklaşımlar ile bu düzenin kökenlerini ve değişim potansiyelini inceleyen yaklaşımlar arasında metodolojik bir fark vardır.
Buna göre Robert Cox'un 'Eleştirel Teori' olarak adlandırdığı yaklaşımın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- Mevcut toplumsal ve siyasal yapıların tarihsel olarak nasıl inşa edildiğini sorgulayarak, bu yapıların ötesine geçmeyi ve insanın özgürleşmesini (emancipation) hedeflemek.Cevap
- BUluslararası sistemdeki güç dağılımını veri kabul edip, mevcut yapının istikrarını korumak için ortaya çıkan sorunlara teknik ve rasyonel çözümler üretmek.
- CDünya düzenindeki hegemonyayı rızadan bağımsız, yalnızca askeri zorlama ve ekonomik sömürüye dayalı bir baskı mekanizması olarak tanımlayarak mevcut güç dengesini korumak.
- DEgemen devletlerin uluslararası rejimler aracılığıyla mutlak kazançlarını artırabileceği, rasyonalist temellere dayalı istikrarlı bir iş birliği zemini oluşturmak.
- EUluslararası ilişkilerde devletlerin kimlik ve çıkarlarının sosyal etkileşimler sonucunda hangi anarşi kültürleri çerçevesinde inşa edildiğini betimsel olarak analiz etmek.
Cevap
Eleştirel Teori'nin temel amacı, mevcut yapıların tarihsel kökenlerini sorgulayarak insanın özgürleşmesini sağlamaktır.
Robert Cox'un yaklaşımında 'Eleştirel Teori', mevcut dünya düzenini verili ve doğal kabul etmek yerine, bu düzenin hangi sosyal güçler ve tarihsel süreçler sonucunda oluştuğunu inceler. Bu incelemenin nihai amacı, mevcut tahakküm ilişkilerini ortaya çıkararak insanın bu yapılardan kurtulmasını, yani 'özgürleşmesini' (emancipation) sağlamaktır. Bu nedenle, yapıların kökenini sorgulayan ve değişim odaklı olan ifade doğrudur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Robert Cox: Sorun Çözücü Teori vs. Eleştirel Teori