Uluslararası hukukun işleyişinde asli (birincil) kurallar devletlerin uyması gereken yükümlülükleri belirlerken, tali (ikincil) kurallar bu yükümlülüklerin ihlal edilmesi durumunda ortaya çıkacak hukuki sonuçları ve sorumluluk rejimini düzenler. Birleşmiş Milletler çatısı altında teamül kurallarının kodifikasyonu sonucu ortaya konan ve devletin uluslararası sorumluluğunun tesis edilebilmesi için belirli asgari unsurların bir araya gelmesini arayan bir çerçeve kabul edilmiştir.
X Devleti'nin resmi sahil güvenlik gemisi, açık denizlerde devriye gezerken amirlerinin kesin talimatlarının dışına çıkarak (yetki aşımı) Y Devleti bandıralı bir sivil araştırma gemisine hukuka aykırı şekilde müdahale etmiş ve gemiyi durdurmuştur. Olayda gemiye veya mürettebata hiçbir maddi zarar verilmemiş, devletin bu yönde kasıtlı bir politikası (kusuru) bulunmamış ve gemi kısa süre sonra serbest bırakılmıştır. Y Devleti, X Devleti'ne karşı uluslararası sorumluluk iddiasında bulunmuştur.
Bu olay bağlamında, devletin uluslararası sorumluluğunun 'kurucu unsurları' ve ikincil kuralların doğası dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?
- Sorumluluğun doğabilmesi için eylemin X Devleti'ne atfedilebilir olması ve uluslararası bir yükümlülüğün ihlal edilmiş olması yeterlidir; yetki aşımı isnadiyeti ortadan kaldırmaz ve somut bir maddi zarar veya kusur kurucu bir unsur olarak aranmaz.Cevap
- BSahil güvenlik görevlileri kendilerine verilen resmi talimatların dışına çıkarak yetki aşımında bulunduğundan, bu eylem X Devleti'ne atfedilemez ve sorumluluğun öncelikli kurucu unsuru olan isnadiyet şartı sağlanmamıştır.
- COlayda herhangi bir maddi zarar meydana gelmemesi ve X Devleti'nin kasıtlı bir kusurunun bulunmaması, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallerden zaruret hali oluşturduğundan, sorumluluğun kurucu unsuru olan ihlal gerçekleşmemiştir.
- Dİkincil kurallar gereğince, Y Devleti'nin uluslararası sorumluluk iddia edebilmesi için öncelikle durdurulan gemi mürettebatının X Devleti mahkemelerinde iç hukuk yollarını tüketmiş olması sorumluluğun asli kurucu unsurlarından biridir.
- EDevletin uluslararası sorumluluğunun kurucu unsurlarının tamamlanabilmesi için, eylemin atfedilebilir olmasının yanı sıra ortaya çıkan uyuşmazlığın Uluslararası Adalet Divanı tarafından zorunlu yargı yetkisi kapsamında önceden tespit edilmiş olması şarttır.