Examkin

Soru

Zorluk: OrtaDevletin Yargı Bağışıklığı Teorileri (Mutlak ve Sınırlı)

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığına ilişkin "sınırlı bağışıklık" (restrictive immunity) teorisi çerçevesinde, bir işlemin egemenlik tasarrufu (jure imperii) mu yoksa özel hukuk tasarrufu (jure gestionis) mu olduğunun belirlenmesinde işlemin "amacından" (purpose) ziyade "niteliğine" (nature) bakılması gerektiği kabul edilmektedir. Bu kritere göre, işlemin kamu hizmetine yönelik olması bağışıklık için yeterli görülmemekte; işlemin benzerinin özel bir kişi tarafından yapılıp yapılamayacağı esas alınmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki işlemlerden hangisi bu kriter uyarınca yabancı devletin yargı bağışıklığından yararlanamayacağı bir özel hukuk tasarrufu (acta jure gestionis) örneğidir?

  1. A
    Bir devletin, büyükelçilik binasının dokunulmazlığını gerekçe göstererek yerel makamların arama yapma talebini reddetmesi
  2. Bir devletin, yabancı bir ülkeye göndereceği resmi heyetin ulaşımı için o ülkede faaliyet gösteren bir şirketten araç filosu kiralamasıCevap
  3. C
    Bir devletin, vatandaşlarının haklarını korumak amacıyla başka bir devlete karşı diplomatik koruma (diplomatic protection) hakkını kullanması
  4. D
    Bir devletin, ülkesinde faaliyet gösteren yabancı şirketlerin kâr transferlerini sınırlandıran bir kanun veya kararname çıkarması
  5. E
    Bir devletin, taraf olduğu çok taraflı bir uluslararası antlaşmanın bazı hükümlerine yönelik resmi çekince (reservation) beyan etmesi

Cevap

Resmi bir heyet için araç kiralanması işlemi, niteliği gereği bir özel hukuk tasarrufudur.
Sınırlı yargı bağışıklığı teorisinde kullanılan 'nitelik testi' uyarınca, uyuşmazlığa konu olan işlemin hukuksal karakteri incelenir. Bir devletin araç kiralama şirketinden araç kiralaması, hukuki mahiyeti itibarıyla bir kira sözleşmesidir ve bu işlem özel hukuk kişileri arasında da sıklıkla gerçekleşir. İşlemin amacının 'resmi bir heyeti taşımak' olması, işlemin ticari ve özel hukuk niteliğini değiştirmez. Bu nedenle, devlet bu tür bir işlemden doğan uyuşmazlıklarda yerel mahkemeler önünde yargı bağışıklığından yararlanamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Teorinin ve kriterin tanımlanması
Sınırlı bağışıklık teorisi, işlemin amacına (niçin yapıldığına) değil, niteliğine (işlemin hukuksal karakterine) bakar.
Uyuşmazlığın hangi hukuki rejime tabi olduğunu belirlemek için esas alınan modern kriter budur.
2
Seçeneklerdeki işlemlerin nitelik testinden geçirilmesi
Araç kiralama işlemi, herhangi bir özel hukuk kişisinin (şahıs veya şirket) de yapabileceği türden bir sözleşmedir.
Özel bir kişinin yapamayacağı işlemler (kanun çıkarma, diplomatik koruma vb.) egemenlik tasarrufu sayılırken, pazar ekonomisi içinde yapılabilecek işlemler ticari/özel hukuk tasarrufu kabul edilir.
3
Bağışıklık durumunun saptanması
Özel hukuk tasarruflarında (jure gestionis) devletin yargı bağışıklığı yoktur.
Sınırlı bağışıklık teorisi, devletlerin ticari faaliyetlerinde diğer özel kişilerle eşit şartlarda yargılanabilmesini amaçlar.

Anahtar Kavram

İşlemin Niteliği Kriteri (Nature of the Act)

Daha Fazla Pratik

Devletin yargı bağışıklığından feragat etmesi durumunda mahkemelerin yetkisinin nasıl etkileneceğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Devletin Yargı Bağışıklığı Teorileri (Mutlak ve Sınırlı)