A Devleti Sağlık Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir şirketten, kamu hastanelerinde kullanılmak üzere tıbbi cihaz satın almak amacıyla bir sözleşme imzalamıştır. A Devleti'nin ödemeyi yapmaması üzerine ilgili şirket, B Devleti mahkemelerinde alacak davası açmıştır. A Devleti, söz konusu cihazların kamu sağlığı hizmetinde kullanılacağını, dolayısıyla işlemin bir kamu hizmetine yönelik olduğunu ileri sürerek yargı bağışıklığı talebinde bulunmuştur.
Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" (restrictive immunity) teorisi ve işlemin "niteliği" (nature of the act) kriteri dikkate alındığında, mahkemenin bu uyuşmazlıktaki yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
- İşlemin bir ticari satış sözleşmesi olması (niteliği) nedeniyle özel hukuk tasarrufu (acta jure gestionis) sayılmalı ve yargı bağışıklığı tanınmamalıdır.Cevap
- BCihazların kamu sağlığı gibi hayati bir amaçla (amacı) kullanılacak olması nedeniyle işlem egemenlik tasarrufu (acta jure imperii) sayılmalı ve bağışıklık tanınmalıdır.
- CDavalı tarafın egemen bir devlet olması ve "eşitlerin birbirleri üzerinde yetkisi yoktur" ilkesi gereği işlemin türüne bakılmaksızın mutlak bağışıklık tanınmalıdır.
- DMahkeme yargılama yapabilse bile, A Devleti'ne ait mal varlıkları üzerinde hiçbir durumda icra takibi yapılamayacağı için dava usulden reddedilmelidir.
- EYargı bağışıklığının tanınması, A Devleti ile B Devleti arasında bu konuda özel bir ikili antlaşma veya karşılıklılık (mütekabiliyet) bulunmasına bağlıdır.
Cevap
İşlemin bir ticari satış sözleşmesi olması (niteliği) nedeniyle özel hukuk tasarrufu (acta jure gestionis) sayılması ve yargı bağışıklığının tanınmaması gerekir.
Sınırlı yargı bağışıklığı teorisine göre, devletler sadece egemenlik yetkilerini (jure imperii) kullandıkları durumlarda bağışıklığa sahiptir. Bir devletin tıbbi cihaz satın alması için yaptığı sözleşme, herhangi bir özel hukuk kişisinin de yapabileceği türden bir ticari işlemdir. Bu işlemin niteliği 'özel hukuk tasarrufu' (jure gestionis) olduğu için mahkeme yargılama yetkisini kullanabilir ve bağışıklık talebini reddeder.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sınırlı yargı bağışıklığında 'nitelik' (nature) kriteri, işlemin bir özel kişi tarafından yapılıp yapılamayacağına bakar; 'amaç' (purpose) kriteri ise işlemin neden yapıldığına odaklanır ve modern hukukta terk edilmiştir.
İpuçları
1
Devletin her işlemi bağışıklık kapsamında mıdır, yoksa sadece egemenlik yetkisi kullandığı işlemler mi?
2
Mahkeme karar verirken 'Bu cihazlar ne işe yarayacak?' (amaç) sorusuna mı, yoksa 'Bu bir satış sözleşmesi mi?' (nitelik) sorusuna mı bakmalıdır?
Daha Fazla Pratik
Devletin icra bağışıklığı ile yargı bağışıklığı arasındaki farkları ve jure gestionis işlemlerinde icranın mümkün olup olmadığını inceleyin.
Tahmini Süre:1m 30s