A Devleti'ne ait olan ve ticari faaliyet yürüten bir kamu iktisadi teşebbüsü havayolu şirketinin, B Devleti'ndeki bir özel şirketten uçak yakıtı satın almasına ilişkin imzaladığı sözleşmeden doğan bir alacak uyuşmazlığı bulunmaktadır. B Devleti mahkemesi, 'sınırlı yargı bağışıklığı' (restrictive immunity) teorisini benimsemekte ve uyuşmazlığın çözümünde 'işlemin niteliği' (nature of the act) kriterini esas almaktadır.
Buna göre, B Devleti mahkemesinin A Devleti'nin yargı bağışıklığına ilişkin vereceği karar aşağıdakilerden hangisidir?
- AHavayolu şirketinin bir devlet kuruluşu olması nedeniyle, devletlerin eşitliği ilkesi gereği yargı bağışıklığından yararlanacağına karar verir.
- BYakıt alımının bir kamu hizmeti olan ulaşım faaliyetini sürdürmek amacıyla yapılmış olması nedeniyle yargı bağışıklığı tanınmasına hükmeder.
- Yakıt satın alma işleminin, niteliği itibarıyla özel hukuk kişileri tarafından da yapılabilecek ticari bir tasarruf (jure gestionis) olması nedeniyle yargı bağışıklığı tanınmayacağına karar verir.Cevap
- DSözleşmenin bir devletin bakanlığı yerine bir kamu iktisadi teşebbüsü tarafından yapılmış olması nedeniyle, konunun uluslararası hukuk yerine sadece iç hukuk kurallarına göre çözüleceğine karar verir.
- ESınırlı bağışıklık teorisi sadece taşınmaz mallara ilişkin davalarda uygulandığından, taşınır mal olan yakıt alımında mutlak yargı bağışıklığı uygulanacağına hükmeder.
Cevap
Yakıt satın alma işleminin, niteliği itibarıyla özel hukuk kişileri tarafından da yapılabilecek ticari bir tasarruf (jure gestionis) olması nedeniyle yargı bağışıklığı tanınmaz.
Sınırlı yargı bağışıklığı teorisi çerçevesinde devletin işlemleri ikiye ayrılır: 'Acta jure imperii' (egemenlik tasarrufları) ve 'acta jure gestionis' (özel hukuk/ticari tasarruflar). Bir işlemin niteliğine bakıldığında; eğer o işlem özel bir kişi tarafından da yapılabilecek türden bir hukuki işlem (örneğin bir mal alım sözleşmesi) ise, devlet bu işleminden dolayı yabancı bir devletin mahkemesinde yargılanabilir. Yakıt satın alma sözleşmesi, niteliği itibarıyla ticari bir tasarruf olduğu için yargı bağışıklığı tanınmaz.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sınırlı Yargı Bağışıklığı (Restrictive Immunity): Jure Imperii vs Jure Gestionis Ayrımı