Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 'İhtiyari Kayıt' olarak bilinen maddesi kapsamında zorunlu yargı yetkisini kabul eden A Devleti, beyanına şu kısıtlamayı koymuştur: 'Divan'ın zorunlu yargı yetkisini davanın açılmasından önceki aydan daha kısa bir süre önce kabul etmiş olan devletlerin taraf olduğu uyuşmazlıklar Divan'ın yetkisi dışındadır.' B Devleti ise Ocak tarihinde hiçbir kısıtlama içermeyen bir beyanla zorunlu yargı yetkisini kabul etmiştir. Haziran tarihinde A Devleti, B Devleti aleyhine bir dava açmış; B Devleti ise A'nın beyanındaki kısıtlamaya dayanarak Divan'ın yetkisiz olduğunu ileri sürmüştür.
Bu hukuki uyuşmazlıkta Divan'ın yargı yetkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- B Devleti'nin itirazı yerindedir; karşılıklılık ilkesi uyarınca, davalı devlet, davacı devletin kendi beyanıyla getirdiği kısıtlamadan yararlanabilir ve Divan'ın yetkisi tarafların rızasının çakıştığı 'en dar ortak payda' ile sınırlıdır.Cevap
- BDivan yetkilidir; çünkü karşılıklılık ilkesi sadece uyuşmazlığın konusuna (ratione materiae) ilişkin kısıtlamalarda geçerli olup zamanla ilgili (ratione temporis) usuli kısıtlamaları kapsamaz.
- CB Devleti'nin itirazı reddedilmelidir; çünkü B Devleti kendi beyanında herhangi bir kısıtlama öngörmemiştir ve yargı yetkisi sadece davalı devletin kendi rızası üzerinden belirlenir.
- DDivan yetkilidir; A Devleti'nin koyduğu kısıtlama sadece A Devleti'nin 'davalı' olduğu durumlarda kendisini korumak için tasarlanmıştır ve 'davacı' olduğu bir davada aleyhine kullanılamaz.
- EB Devleti'nin itirazı reddedilmelidir; çünkü UAD Statüsü uyarınca zorunlu yargı yetkisi beyanları yapıldıkları tarihten itibaren bir yıllık bir bekleme süresine tabi olmaksızın derhal yürürlüğe girer.
Cevap
B Devleti'nin itirazı haklıdır; çünkü karşılıklılık ilkesi gereği, davalı devlet, davacı devletin beyanındaki 12 aylık bekleme süresi kısıtlamasından yararlanabilir ve Divan'ın yargı yetkisini engelleyebilir.
Divan'ın yargı yetkisi devletlerin rızasına dayanır ve Statü m. uyarınca yapılan beyanlar karşılıklılık ilkesine tabidir. Karşılıklılık ilkesi uyarınca, Divan'ın yargı yetkisi tarafların rızasının çakıştığı en dar alanla sınırlıdır. Bu uyuşmazlıkta, davacı devlet (A), davanın açılmasından önceki ay içinde yargı yetkisini kabul edenlerin kendisini dava etmesini yasakladığı için, karşılıklılık gereği kendisi de bu durumdaki bir devleti (B) aynı süre zarfında dava edemez. B Devleti, davanın açıldığı tarihte sadece aylık bir kıdeme sahip olduğundan, A'nın beyanındaki kısıtlama karşılıklılık yoluyla B'ye bir savunma hakkı verir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İhtiyari Kayıt ve Karşılıklılık İlkesi (Reciprocity)
Daha Fazla Pratik
UAD'nin 'Norveç Kredileri' (Norwegian Loans) ve 'Interhandel' davalarını inceleyerek karşılıklılık ilkesinin zaman ve konu bazlı çekincelerde nasıl uygulandığını pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s