Soru

Zorluk: OrtaSorumluluğun Sonuçları ve Onarım Yükümlülüğü

AA Devleti'nin gümrük biriminde görevli bir memur, kendisine verilen kesin talimatlara ve yetki sınırlarına aykırı hareket ederek, BB Devleti'nin resmi bir heyetine ait olan ve gümrük muafiyeti bulunan hassas bilimsel ölçüm cihazlarına el koymuştur. El konulan bu cihazlar, depolama sırasında memurun ihmali sonucunda meydana gelen bir kaza nedeniyle tamamen tahrip olmuş ve tamiri mümkün olmayacak şekilde kullanılamaz hale gelmiştir. AA Devleti yönetimi, memurun kendi yetkisini aşarak (ultraultra viresvires) hareket ettiğini ve bu nedenle devletin bir sorumluluğunun bulunmadığını, ayrıca cihazlar yok olduğu için onarımın mümkün olmadığını savunmaktadır.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) 'Devletin Uluslararası Sorumluluğu' hakkındaki Taslak Maddeleri uyarınca, bu olayda AA Devleti'nin sorumluluğu ve onarım yükümlülüğü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Memurun yetki aşımı fiili devlete isnat edilir ve cihazların aynen iadesi maddi olarak imkansızlaştığı için AA Devleti tazminat ödemekle yükümlüdür.Cevap
  2. B
    Memur kendi yetki sınırlarını aştığı için bu fiil AA Devleti'ne isnat edilemez ve dolayısıyla devletin herhangi bir onarım yükümlülüğü doğmaz.
  3. C
    Cihazların tahrip olması maddi bir imkansızlık yarattığı için AA Devleti'nin onarım yükümlülüğü sona erer ve sadece özür dilemesi yeterli kabul edilir.
  4. D
    BB Devleti'nin onarım talep edebilmesi için öncelikle cihazların sahibi olan heyet üyelerinin AA Devleti'ndeki tüm iç hukuk yollarını tüketmiş olması gerekir.
  5. E
    AA Devleti, cihazların aynen iadesi (restitutiorestitutio inin integrumintegrum) maddi olarak imkansız olsa bile sadece bu yöntemi denemekle yükümlüdür; tazminat ihtiyari bir yöntemdir.

Cevap

Memurun yetki aşımı fiilinin devlete isnat edileceği ve eski hale iadenin imkansızlığı durumunda tazminat ödenmesi gerektiği yönündeki ifade doğrudur.
Uluslararası hukukta devletin sorumluluğu için fiilin devlete isnat edilmesi gerekir; görevlilerin yetkilerini aşması (ultra vires) bu isnadiyeti engellemez. Sorumluluğun sonucu olarak ortaya çıkan 'tam onarım' yükümlülüğünde, 'eski hale iade' (restitutio in integrum) ilk başvurulacak yöntemdir. Ancak sorudaki olayda olduğu gibi cihazların tahrip olması maddi bir imkansızlık (material impossibility) yarattığından, onarım 'tazminat' (compensation) yoluyla gerçekleştirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Fiilin devlete isnat edilebilirliğini (attribution) değerlendir.
UHK Taslak Maddeleri Madde 7 uyarınca, bir devlet organı veya görevlisi yetkisini aşsa bile görevini ifa ederken işlediği fiiller devlete isnat edilir.
Uluslararası sorumlulukta 'isnadiyet' kuralı, devletin kendi ajanları üzerindeki kontrol yükümlülüğünü esas alır.
2
Onarım (reparation) türünü belirle.
Cihazlar tamamen tahrip olduğu için 'Eski Hale İade' (Restitution) maddi olarak imkansızdır.
Onarımda öncelik eski hale iadedir; ancak nesnenin yok olması durumunda bu yöntem uygulanamaz.
3
İkincil onarım yöntemi olan tazminatı (compensation) uygula.
Madde 36 uyarınca, eski hale iadenin zararı tam olarak karşılamadığı veya imkansız olduğu durumlarda tazminat ödenir.
Tam onarım (full reparation) ilkesi gereği, mağdur devletin maddi kaybı giderilmelidir.

Anahtar Kavram

Tam Onarım İlkesi ve İsnadiyet

İpuçları

1
Devlet memurlarının 'yetki aşımı' (ultra vires) durumunda devletin sorumlu olup olmayacağını hatırlayın.
2
Onarım türleri arasındaki hiyerarşiyi düşünün: Eski hale iade mümkün değilse hangi yöntem devreye girer?
3
Cihazlar tamamen yok olduğu için 'eski hale getirme' (restitution) fiziksel olarak imkansızdır; bu durumda maddi karşılık (compensation) ödenmesi gerekir.

Daha Fazla Pratik

Maddi olmayan (manevi) zararların giderilmesinde kullanılan 'Tarziye' (Satisfaction) yönteminin hangi durumlarda tazminatın önüne geçebileceğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla