Endokrin Sistem Farmakolojisi

222 soru

Metastatik kastrasyon dirençli prostat kanseri ( $mKDPK$ ) tedavisinde kullanılan ve hem $17\alpha$ -hidroksilaz hem de $17,20$ -liyaz enzimlerini irreversibl olarak inhibe eden abirateron, adrenal korteksteki steroidogenez yolaklarında belirgin değişimlere yol açar. Bu ilacın kullanımı sırasında ekzonojen glukokortikoid desteği verilmediği takdirde, kortizol sentezinin azalmasına bağlı olarak gelişen kompansatuar $ACTH$ artışı, mineralokortikoid etkili bazı ara ürünlerin aşırı birikimine neden olur.

Buna göre, abirateron tedavisi sırasında plazma konsantrasyonu artarak hipertansiyon, hipokalemi ve sıvı retansiyonu gibi yan etkilere doğrudan yol açan temel steroid aşağıdakilerden hangisidir?

11

-dezoksikortikosteron (

DOC

)

11

-dezoksikortizol

Dehidroepiandrosteron (

DHEA

)

Aldosteron

Kortizol

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $11$ -dezoksikortikosteron ( $DOC$ )

Cevap

Abirateron kullanımı sırasında mineralokortikoid yan etkilerinden sorumlu olan ve

ACTH

artışı sonucu biriken temel steroid

11

-dezoksikortikosterondur (

DOC

Abirateron tedavisi, adrenal kortekste kortizol sentezini sağlayan

17\alpha

-hidroksilaz enzimini inhibe eder. Bu durum hipotalamo-hipofizer aks üzerindeki negatif geri bildirimi azaltarak

ACTH

salınımını artırır. Artan

ACTH

, steroidogenezin erken basamaklarını uyarır ancak

17

-hidroksilasyon basamağı tıkalı olduğu için progesteron mineralokortikoid yolağına yönlenir. Bu yolda biriken

11

-dezoksikortikosteron (

DOC

), mineralokortikoid reseptörlerini uyararak potasyum kaybına ve sodyum/su tutulumuna bağlı hipertansiyona yol açar. Bu yan etkiyi önlemek için tedaviye prednizolon eklenir.

Adım Adım Çözüm

Enzim blokajının belirlenmesi

CYP17

(

17\alpha

-hidroksilaz ve

17,20

-liyaz) inhibisyonu.

Abirateronun etki mekanizmasını anlamak için hangi basamağın durduğunu bilmek gerekir.

Geri bildirim (Feedback) analizi

Kortizol sentezi azalır, plazma

ACTH

düzeyi artar.

Kortizolün hipofiz üzerindeki negatif feedback etkisi kalkar.

Yolaka (Shunt) kaymanın tespiti

Progesteron,

21

-hidroksilaz aracılığıyla mineralokortikoid yolağına girer.

17

-pozisyonuna hidroksil eklenemediği için steroid sentezi mineralokortikoid yoluna sapar.

Ara ürün birikiminin belirlenmesi

11

-dezoksikortikosteron (

DOC

) seviyesi yükselir.

DOC

, mineralokortikoid reseptörlerini aktive eden güçlü bir ara üründür.

Klinik sonuçların ilişkilendirilmesi

Hipertansiyon, hipokalemi ve ödem gelişir.

DOC

artışı böbreklerde sodyum tutulumuna ve potasyum atılımına neden olur.

Anahtar Kavram

Abirateron mekanizması ve kompansatuar steroidogenez değişiklikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 222Soru →

$30$ yaşında, özgeçmişinde derin ven trombozu (DVT) öyküsü olan bir kadın hastaya aktif tüberküloz tanısıyla rifampin, izoniazid ve pirazinamid tedavisi başlanmıştır. Kontrasepsiyon isteyen bu hastaya, hem venöz tromboemboli (VTE) öyküsü hem de rifampin ile oluşabilecek ilaç etkileşimleri göz önüne alındığında önerilmesi gereken en uygun yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Bakırlı rahim içi araç

Düşük doz kombine oral kontraseptif

Transdermal kontraseptif yama

Kontraseptif vajinal halka

Sadece progestin içeren oral tablet (minipill)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bakırlı rahim içi araç

Cevap

Bakırlı rahim içi araç (RİA), bu hasta için en uygun yöntemdir çünkü hormonal değildir ve enzim indüksiyonundan etkilenmez.

Bakırlı rahim içi araç, hormon içermediği için venöz tromboemboli (VTE) öyküsü olan hastalarda güvenle kullanılabilir. Ayrıca, rifampin gibi potent sitokrom P450 (CYP3A4) enzim indükleyicileri ile herhangi bir farmakokinetik etkileşime girmez, bu da kontraseptif güvenilirliğin korunmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

Hastanın klinik risk faktörlerini değerlendir.

Derin ven trombozu (DVT) öyküsü östrojen kullanımını kontrendike kılar.

Östrojenler pıhtılaşma faktörlerini artırarak VTE riskini yükseltir.

Eşlik eden ilaç tedavisinin etkileşim potansiyelini analiz et.

Rifampin, potent bir CYP3A4 enzim indükleyicisidir.

Bu durum, oral, transdermal veya vajinal yolla verilen kontraseptif steroidlerin metabolizmasını hızlandırarak etkinliklerini azaltır.

Hem VTE riskinden hem de enzim indüksiyonundan kaçınan yöntemi seç.

Bakırlı RİA, non-hormonal ve lokal etkili bir yöntem olarak en güvenli seçenektir.

Bakırlı RİA ne pıhtılaşma sistemini etkiler ne de karaciğer enzimleriyle etkileşime girer.

Anahtar Kavram

Venöz tromboemboli öyküsü olan hastalarda östrojen kontrendikedir; rifampin gibi enzim indükleyiciler ise hormonal kontraseptiflerin etkinliğini azaltır.

Tahmini Süre:1m 15s

ÖncekiSayfa 12 / 12

Endokrin Sistem Farmakolojisi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar