Examkin

Soru

Zorluk: ZorEdebi Sanatlar (Söz Sanatları)

"Hâk-i pâyine yetem der ömrlerdir muttasıl
Başını taştan taşa vurup gezer âvâre su"
(Fuzulî)

Bu beyitteki edebî sanatlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Suyun akışının, Hz. Peygamber’in ayağının tozuna ulaşma arzusuyla ilişkilendirilmesiyle hüsn-i talil yapılmıştır.
  2. B
    Suya insan özelliği verilerek teşhis, bu kişileştirmenin temelinde de kapalı istiare sanatı bulunmaktadır.
  3. C
    "Başını taştan taşa vurmak" ifadesinin hem gerçek hem mecaz anlamı düşündürülerek kinayeye başvurulmuştur.
  4. D
    Beyit genelinde "hâk, su, taş" gibi birbiriyle anlamca ilgili sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla tenasüp sağlanmıştır.
  5. Beyitte "su" sözcüğü, kendisine benzetilen "insan" unsuru söylenmeden sadece insana ait özellikler yardımıyla verildiği için açık istiare yapılmıştır.Cevap

Cevap

Beyitte 'su' sözcüğü, kendisine benzetilen 'insan' unsuru söylenmeden sadece insana ait özellikler yardımıyla verildiği için açık istiare yapılmıştır ifadesi yanlıştır; çünkü bu yapı kapalı istiareyi tanımlar.
Seçeneklerde belirtilen 'su' sözcüğünün benzetilen (insan) söylenmeden sadece özellikleriyle verilmesi durumu, edebiyatımızda 'kapalı istiare' olarak adlandırılır. Açık istiarede ise tam tersine benzeyen söylenmez, sadece benzetilen söylenir. Bu nedenle söz konusu seçenekte verilen teknik açıklama kapalı istiareye ait olmasına rağmen, sanatın ismi yanlış (açık istiare) olarak belirtilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitteki temel anlam kurgusunu çözümlemek
Şair, suyun akışını Hz. Peygamber'in ayağının tozuna (hâk-i pây) ulaşma çabası olarak açıklamaktadır.
Söz sanatlarını tespit edebilmek için metnin düz anlamı ile şairin yüklediği anlamı ayırt etmek gerekir.
2
Hüsn-i talil ve kinaye sanatlarını kontrol etmek
Suyun akışı fiziksel bir olayken şair bunu kutsal bir amaca bağlamıştır (Hüsn-i talil). 'Başını taştan taşa vurmak' hem fiziksel çarpma hem de büyük bir çaba/pişmanlık anlamı taşıdığı için kinayedir.
Belirgin sanatların doğruluğunu teyit ederek yanlış seçeneği daraltmak gerekir.
3
İstiare türünü belirlemek
Beyitte 'su' (benzeyen) vardır, ancak benzetildiği 'insan' (benzetilen) söylenmemiştir. Sadece insana ait 'âvâre gezmek, bir şey demek (amaçlamak)' gibi özellikler verilmiştir.
Benzeyen ve benzetilen unsurlarından hangisinin kullanıldığı, istiarenin açık mı yoksa kapalı mı olduğunu belirler.

Anahtar Kavram

İstiare (Eğretileme) Türleri: Açık ve Kapalı İstiare Ayrımı
Bu soruyu puanla

Konular

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Bu konudan daha fazla soru